نظام وظیفه یا سربازی اجباری یکی از موضوعات مهم در سیاستهای دفاعی کشورها است. در ایران، سربازی اجباری برای مردان بالای ۱۸ سال الزامی است و معمولاً بین ۱۸ تا ۲۴ ماه طول میکشد. این سیستم ریشه در نیازهای امنیتی و دفاعی کشور دارد، اما در سالهای اخیر بحثهای زیادی در مورد کارایی، عدالت و تأثیر آن بر زندگی جوانان مطرح شده است. در این مقاله، ابتدا به مقایسه نظام وظیفه در ایران با کشورهای کانادا، ایالات متحده آمریکا، استرالیا، آلمان، فرانسه، انگلیس، سوئیس و سوئد میپردازیم. سپس، بررسی میکنیم که چگونه سربازی اجباری میتواند به عنوان بیگاری (کار اجباری بدون حقوق مناسب) تلقی شود و پتانسیل تبدیل شدن به سربازی تخصصی و داوطلبانه را دارد. در نهایت، با توجه به وضعیت فعلی در ایران، راهکارهایی برای تسهیل این فرآیند ارائه میدهیم.
مقایسه نظام وظیفه در ایران و سایر کشورها
✅ایران (نظام وظیفه اجباری و ساختار آن)
در ایران، طبق قانون اساسی و مقررات نیروهای مسلح، همه مردان ایرانی بالای ۱۸ سال (به جز موارد معافیت خاص) باید خدمت سربازی را انجام دهند. مدت خدمت معمولاً ۱۴ تا ۲۴ ماه است و بسته به منطقه خدمت (مانند مناطق جنگی یا محروم) متفاوت است. این خدمت شامل آموزشهای نظامی، وظایف عملی و گاهی کارهای غیرنظامی میشود. معافیتها شامل تنها پسر بودن، مشکلات پزشکی، تحصیلات دانشگاهی (تا حدی) و خدمت پدر در جبهههای جنگ است. همچنین، طرحهایی مانند خرید خدمت برای افراد ثروتمند در گذشته وجود داشته، اما اکنون محدودتر است. طبق گزارشها، بیش از میلیونها جوان ایرانی هر سال درگیر این سیستم هستند و تأثیر آن بر بازار کار، تحصیل و زندگی شخصی قابل توجه است. برای مثال، خدمت در مناطق مرزی یا عملیاتی میتواند خطرناک باشد و حقوق ماهانه سربازان بسیار پایین است (حدود ۵ تا ۱۰ میلیون تومان در سالهای اخیر).
✅کانادابدون سربازی اجباری، تمرکز بر داوطلبان |
 |
در کانادا، نظام وظیفه اجباری وجود ندارد و نیروهای مسلح کاملاً داوطلبانه است. کانادا آخرین بار در جنگ جهانی دوم از سربازی اجباری استفاده کرد، اما از آن زمان به بعد، ارتش حرفهای و داوطلبانه را ترجیح داده است. طبق گزارشها، کانادا تنها در صورت تهدید مستقیم به کشور ممکن است به سربازی اجباری فکر کند، اما نظرسنجیها نشان میدهد که اکثریت کاناداییها مخالف آن هستند. این سیستم به کانادا اجازه میدهد تا نیروهای متخصص و با انگیزه جذب کند، بدون اینکه جوانان را مجبور به خدمت کند. در عوض، برنامههایی مانند خدمت ملی داوطلبانه برای جوانان زیر ۳۰ سال پیشنهاد شده، اما اجباری نیست. این رویکرد باعث شده تا ارتش کانادا کوچک اما کارآمد باشد، با تمرکز بر فناوری و مأموریتهای بینالمللی.
|
✅ایالات متحده آمریکا ثبت اجباری اما خدمت داوطلبانه |
 |
در آمریکا، سربازی اجباری از سال ۱۹۷۳ متوقف شده و ارتش کاملاً داوطلبانه است. با این حال، همه مردان ۱۸ تا ۲۵ ساله باید در سیستم Selective Service ثبتنام کنند تا در صورت نیاز (مانند جنگ بزرگ) فراخوان شوند. این سیستم در جنگهای گذشته مانند ویتنام استفاده شد، اما اکنون تمرکز بر جذب داوطلبان با مزایایی مانند حقوق خوب، آموزش رایگان و مزایای بازنشستگی است. گزارشها نشان میدهد که آمریکا آماده نیست تا درفت را سریع اجرا کند و ترجیح میدهد ارتش حرفهای نگه دارد. این مدل به آمریکا اجازه داده تا یکی از قدرتمندترین ارتشهای جهان را با نیروهای متخصص داشته باشد، بدون فشار بر جامعه.
✅استرالیاتاریخچه اجباری اما اکنون داوطلبانه |
 |
استرالیا در گذشته (مانند جنگ ویتنام) از سربازی اجباری استفاده کرد، اما از سال ۱۹۷۲ آن را متوقف کرده و به ارتش داوطلبانه روی آورده است. اکنون، خدمت ملی اجباری وجود ندارد و پیشنهادهایی برای بازگرداندن آن رد شده، زیرا سیاسی و غیرکارآمد تلقی میشود. ارتش استرالیا کوچک است و بر کیفیت تمرکز دارد. در بحثهای اخیر، برخی مقامات پیشنهاد خدمت ملی را دادهاند، اما اکثریت مخالف هستند و آن را برای نیازهای دفاعی فعلی غیرضروری میدانند.
✅آلمانتعلیق اجباری و حرکت به سمت داوطلبانه |
 |
آلمان در سال ۲۰۱۱ سربازی اجباری را تعلیق کرد و اکنون ارتش داوطلبانه دارد. با این حال، در سال ۲۰۲۵، طرحهایی برای خدمت داوطلبانه معرفی شده که مردان ۱۸ ساله باید پرسشنامهای پر کنند و در صورت تمایل خدمت کنند. این مدل ترکیبی است و هدف افزایش تعداد سربازان بدون اجبار کامل است. آلمان بر نیروهای حرفهای تمرکز دارد و خدمت کوتاه (۶ ماه) را برای داوطلبان ارائه میدهد.
✅فرانسهتعلیق اجباری و خدمت ملی داوطلبانه |
 |
فرانسه در سال ۱۹۹۷ سربازی اجباری را متوقف کرد و به ارتش حرفهای روی آورد. اکنون، برنامه خدمت ملی جهانی (SNU) برای جوانان ۱۵-۱۷ ساله داوطلبانه است و بر ارزشهای مدنی تمرکز دارد. نظرسنجیها نشان میدهد که ۸۶% فرانسویها از بازگشت اجباری حمایت میکنند، اما دولت ترجیح داوطلبانه میدهد.
✅انگلیسبدون اجباری از سال ۱۹۶۰ |
 |
انگلیس از سال ۱۹۶۰ سربازی اجباری را متوقف کرده و ارتش داوطلبانه دارد. دولت هیچ برنامهای برای بازگشت ندارد و آن را غیرضروری میداند. ارتش انگلیس بر کیفیت و فناوری تمرکز دارد.
✅کره جنوبینظام وظیفه اجباری برای مردان |
 |
در کره جنوبی، نظام وظیفه اجباری از سال ۱۹۵۷ وجود دارد و همه مردان شهروند بین ۱۸ تا ۳۵ سال (یا در برخی منابع تا ۲۸ سال) ملزم به خدمت نظامی اجباری هستند. مدت خدمت معمولاً بین ۱۸ تا ۲۱ ماه است، بسته به شاخه نظامی (ارتش ۱۸ ماه، نیروی دریایی ۲۰ ماه، نیروی هوایی ۲۱ ماه). زنان میتوانند داوطلبانه خدمت کنند، اما اجباری نیست. این سیستم به دلیل تهدیدات از سوی کره شمالی حفظ شده و شامل آموزشهای سخت و وظایف عملی است. معافیتها برای موارد پزشکی، ورزشی (مانند قهرمانان المپیک) یا هنری (مانند اعضای گروه BTS در گذشته بحثبرانگیز) وجود دارد. حقوق سربازان پایین است و تأثیر آن بر زندگی جوانان، مانند تأخیر در تحصیل یا کار، قابل توجه است. کره جنوبی یکی از معدود کشورهای پیشرفته با نظام اجباری کامل است.
✅سوئیساجباری برای تمامی مردان |
 |
سوئیس یکی از معدود کشورهای اروپایی با سربازی اجباری برای مردان ۱۸-۳۴ ساله است. خدمت شامل آموزش اولیه و دورههای سالانه است. زنان داوطلبانه شرکت میکنند.
✅کره شمالینظام وظیفه فراگیر و طولانی |
 |
در کره شمالی، نظام وظیفه اجباری فراگیر است و همه مردان از سن ۱۷ تا ۳۰ سال ملزم به خدمت هستند، با مدت خدمت حدود ۱۰ سال برای مردان. زنان نیز به صورت انتخابی فراخوانده میشوند و تا سن ۲۳ سال ممکن است خدمت کنند، با مدت ۷ تا ۸ سال. این سیستم بخشی از ایدئولوژی دولتی است و ارتش بیش از ۱.۲ میلیون نفر دارد. خدمت شامل آموزشهای ایدئولوژیک، کارهای سخت و گاهی کارهای غیرنظامی مانند کشاورزی است. فرار از خدمت جرم سنگینی است و گزارشها از تلاش جوانان برای اجتناب از آن خبر میدهند. این طولانیترین مدت خدمت اجباری در جهان است و تأثیر شدیدی بر جامعه دارد، جایی که ارتش اولویت اصلی دولت است.
✅سوئداجباری انتخابی از سال ۲۰۱۷ |
 |
سوئد در سال ۲۰۱۷ سربازی اجباری انتخابی را بازگرداند. همه جوانان پرسشنامه پر میکنند و تعداد محدودی انتخاب میشوند. این مدل ترکیبی است و بر کیفیت تمرکز دارد.
✅چیننظام وظیفه قانونی اما عملاً داوطلبانه |
 |
در چین، طبق قانون، خدمت نظامی برای همه شهروندان بالای ۱۸ سال اجباری است، اما از سال ۱۹۴۹ به طور اجباری اجرا نشده و عملاً داوطلبانه است. ارتش آزادیبخش خلق (PLA) با بیش از ۲ میلیون نفر، بیشتر از داوطلبان تشکیل شده و تنها حدود ۳۵% نیروها سرباز وظیفه هستند. مدت خدمت برای داوطلبان دو سال است و اخیراً قوانین برای تسهیل فراخوان در زمان جنگ بهروزرسانی شده، مانند آموزش نظامی اجباری برای دانشجویان. دولت بر جذب متخصصان با فناوری تمرکز دارد و اجبار کامل به دلیل جمعیت زیاد غیرضروری است. با این حال، گزارشها از مقاومت جوانان در برابر خدمت خبر میدهند و دولت برنامههایی برای آموزش پایه نظامی در مدارس دارد.
✅روسیهنظام وظیفه اجباری با تغییرات اخیر |
 |
در روسیه، نظام وظیفه اجباری برای مردان ۱۸ تا ۳۰ سال وجود دارد و مدت خدمت ۱۲ ماه است. فراخوان دو بار در سال (بهار و پاییز) انجام میشود، اما اخیراً به مدل سالانه تغییر کرده و تعداد فراخوانها افزایش یافته، مانند ۱۳۵ هزار نفر در پاییز ۲۰۲۵. معافیتها برای تحصیل، سلامت یا خانواده وجود دارد، اما بسیاری از جوانان سعی در اجتناب از آن دارند. در زمان جنگ (مانند اوکراین)، بسیج اضافی رخ میدهد. ارتش روسیه بر ترکیبی از سربازان وظیفه و حرفهای تمرکز دارد، اما انتقادها به شرایط سخت و حقوق پایین وارد است. تغییرات اخیر برای افزایش سن و تعداد، نشاندهنده نیازهای دفاعی است.
سربازی اجباری: بیگاری یا ضرورت؟ و پتانسیل تبدیل به سربازی تخصصی
سربازی اجباری در ایران و برخی کشورها میتواند به عنوان بیگاری تلقی شود، زیرا جوانان را بدون انتخاب و با حقوق ناچیز مجبور به کار میکند. این سیستم آزادی انتخاب شغل را نقض میکند و میتواند به جرم و مشکلات روانی منجر شود. در مقابل، سربازی تخصصی و داوطلبانه مزایایی مانند انگیزه بالاتر، تخصص بهتر و کارایی ارتش دارد. کشورها مانند آمریکا و کانادا با این مدل موفق بودهاند.
در حال حاضر، نظام وظیفه در ایران اجباری است و تغییر آن نیاز به سیاستگذاری دارد. اما راهکارهایی وجود دارد، مانند استفاده از فایل خدمت راحت ما که میتوانید معافیت، امریه (خدمت در ادارات) یا بیشترین کسری ممکن را بگیرید و خدمت راحتی داشته باشید. این پکیج شامل مشاوره سربازی، مدارک لازم و راهنمایی برای گزینههایی مانند معافیت پزشکی، تحصیلی یا خانوادگی است. برای اطلاعات بیشتر، میتوانید از لینک زیر اقدام کنید.
ارسال دیدگاه یا خاطره