لیست کامل بیماری‌های معافیت پزشکی سربازی ۱۴۰۴

در ایران، خدمت سربازی یکی از وظایف قانونی برای مردان جوان است، اما سازمان نظام وظیفه عمومی ناجا با توجه به شرایط جسمانی و روانی مشمولان، امکان معافیت پزشکی را فراهم کرده است. این معافیت‌ها بر اساس آیین‌نامه اجرایی معافیت پزشکی که هر ساله به‌روزرسانی می‌شود، تعیین می‌گردند. لیست بیماری‌های معافیت پزشکی سربازی در سال ۱۴۰۴ شامل طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها و اختلالات است که می‌توانند منجر به معافیت دائم، موقت یا معافیت از خدمات رزمی شوند. این لیست بر اساس شدت بیماری، تأثیر آن بر توانایی فرد در انجام وظایف نظامی و نظر کمیسیون پزشکی نظام وظیفه تنظیم شده است.

معافیت پزشکی نه تنها به مشمولان کمک می‌کند تا از فشارهای جسمانی و روانی خدمت اجتناب کنند، بلکه مانع از بروز مشکلات بیشتر برای سلامت عمومی جامعه می‌شود. برای درخواست معافیت، مشمولان باید ابتدا به پزشک معتمد نظام وظیفه مراجعه کنند، آزمایش‌های لازم را انجام دهند و سپس پرونده خود را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. این فرآیند ممکن است شامل معاینات تخصصی، آزمایش‌های آزمایشگاهی و حتی مشاوره‌های روانشناختی باشد. توجه داشته باشید که معافیت پزشکی معمولاً بر استخدام در مشاغل دولتی یا خصوصی تأثیر منفی ندارد، مگر در مواردی که شغل نیازمند سلامت کامل جسمانی باشد. در ادامه، لیست بیماری‌ها را به صورت دسته‌بندی‌شده و با توضیحات کامل بررسی می‌کنیم تا مشمولان بتوانند وضعیت خود را بهتر ارزیابی کنند.

این دسته شامل شرایطی است که بر کل بدن تأثیر می‌گذارند و ممکن است توانایی فرد را برای انجام فعالیت‌های روزمره محدود کنند. مثلاً:

معافیت دائم و موقت ناشی از کوتاهی قد

کوتاهی قد	معافیت دائم	زیر کارشناسی	کمتر از 140 سانتی‌متر
		کارشناسی و بالاتر	کمتر از 145 سانتی‌متر
	معافیت از رزم	زیر کارشناسی	145 تا 155 سانتی‌متر
		کارشناسی و بالاتر	140 تا 155 سانتی‌متر

 

معافیت موقت ناشی ازچاقی یا لاغری مفرط

چاقی مفرط	معافیت از رزم	شاخص توده بدنی (BMI) بالای ۳۵
لاغری مفرط		شاخص توده بدنی (BMI) زیر 17

بیماری‌های نیازمند درمان طولانی: اگر بیماری نیاز به نقاهت بیش از یک ماه یا درمان بیش از یک سال داشته باشد، معافیت موقت یک‌ساله صادر می‌شود. این شامل عفونت‌های حاد یا آسیب‌های جسمانی است که بهبود کامل آنها زمان‌بر است.

این شرایط عمومی اغلب با معاینات ساده قابل تشخیص هستند و مشمولان باید مدارک پزشکی خود را آماده کنند.

غدد داخلی نقش کلیدی در تنظیم هورمون‌ها دارند و اختلالات آنها می‌تواند منجر به مشکلات جدی شود. بیماری‌های مقاوم به درمان در این دسته معمولاً معافیت دائم به همراه دارند:

غده هیپوفیز	شامل ژیگانتیسم (رشد بیش از حد)، آدنوم هیپوفیز، آکرومگالی (بزرگ شدن اندام‌ها)، سندرم کوشینگ (افزایش کورتیزول)، دیابت بی‌مزه (تشنگی شدید) و تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم. این بیماری‌ها اغلب با علائمی مانند خستگی، تغییرات وزنی یا اختلالات بینایی همراه هستند.
غده تیروئید	هیپرتیروئیدی (پرکاری)، گواتر سمی غیرحجیم، تیروئیدیت حاد یا تحت‌حاد. علائم شامل تپش قلب، کاهش وزن ناگهانی یا خستگی است.
غده پاراتیروئید	هیپرپاراتیروئیدی (افزایش کلسیم خون) یا هیپوپاراتیروئیدی (کمبود کلسیم).
غدد فوق‌کلیوی	پرکاری یا کم‌کاری که می‌تواند منجر به فشار خون بالا یا ضعف عضلانی شود.
دیابت قندی	نوع ۱ (وابسته به انسولین) یا نوع غیروابسته که نیاز به کنترل مداوم دارد و در موارد شدید، معافیت دائم می‌دهد.

شخیص این بیماری‌ها معمولاً با آزمایش خون و تصویربرداری انجام می‌شود و مشمولان باید سابقه درمانی خود را ارائه دهند.

پوست به عنوان بزرگ‌ترین عضو بدن، حساس به عفونت‌ها و اختلالات است. این بیماری‌ها بسته به شدت، معافیت دائم یا از رزم ایجاد می‌کنند:

اگزما	از نوع خفیف (معاف از رزم) تا شدید (معاف دائم)، با علائم خارش و التهاب.
عفونت‌های قارچی	مانند نوکاردیازیس یا عفونت‌های مقاوم.
سورایسس (پسوریازیس)	شدید (معاف دائم) یا خفیف (معاف از رزم)، که پلاک‌های پوستی ایجاد می‌کند.
سل پوستی، لوپوس، عوارض پوستی شدید، کهیرهای مزمن، آکنه شدید، ویتیلیگو گسترده	اینها اغلب با تأثیر بر ظاهر و اعتماد به نفس همراه هستند.(به ویژه در صورت و دست‌ها)
درماتوزهای دیگر	مانند اسکلرودرمی یا بیماری‌های خودایمنی پوستی.

کمیسیون پزشکی با بررسی گستردگی ضایعات تصمیم‌گیری می‌کند و درمان‌های موضعی یا سیستمیک ارزیابی می‌شوند.

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالاتی است که بر سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) و محیطی (اعصاب خارج از مغز و نخاع) تأثیر می‌گذارند. اغلب این اختلالات غیرقابل بازگشت یا مزمن هستند و می‌توانند توانایی فرد را برای انجام فعالیت‌های فیزیکی و ذهنی محدود کنند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش چهارم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و بسته به شدت، می‌توانند منجر به معافیت دائم، معافیت موقت (معمولاً ۶ ماه تا ۲ سال) یا معافیت از خدمات رزمی شوند. تشخیص این بیماری‌ها معمولاً توسط متخصص نورولوژیست انجام می‌شود و ابزارهایی مانند تصویربرداری MRI، EEG (الکتروانسفالوگرافی)، نوار عصب و عضله (EMG) و آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های متخصص، نتایج آزمایش‌ها و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را با توضیحات، علائم، نحوه تشخیص و نوع معافیت احتمالی بررسی می‌کنیم. توجه داشته باشید که تصمیم نهایی بر اساس نظر کمیسیون و شدت بیماری است.

 

۱. اختلالات تعادلی مخچه‌ای

این اختلالات بر مخچه (بخشی از مغز که مسئول تعادل و هماهنگی حرکات است) تأثیر می‌گذارند. علائم شامل عدم تعادل، لرزش دست‌ها، مشکلات راه رفتن (آتاکسی)، سرگیجه و گاهی اختلالات گفتاری هستند. این بیماری‌ها اغلب ژنتیکی یا ناشی از عفونت‌ها، تومورها یا آسیب‌های مغزی هستند. تشخیص با MRI مغز و معاینات نورولوژیکی انجام می‌شود. در موارد با علائم ثابت‌شده و شدید، معافیت دائم اعطا می‌شود؛ در غیر این صورت، معافیت از رزم یا موقت.

۲. ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس) و انواع آن

ام‌اس یک بیماری خودایمنی است که پوشش میلین اعصاب را تخریب می‌کند و منجر به اختلالات حسی، حرکتی و شناختی می‌شود. علائم شامل خستگی مزمن، مشکلات بینایی (تاری دید یا دوبینی)، ضعف عضلانی، بی‌حسی اندام‌ها، مشکلات تعادل و گاهی اختلالات ادراری یا جنسی هستند. انواع آن شامل راجعه-بهبودی (RRMS)، پیشرونده اولیه (PPMS) و پیشرونده ثانویه (SPMS) است. تشخیص با MRI، آزمایش مایع نخاعی و تاریخچه بالینی. در موارد پیشرفته یا با عوارض ماندگار، معافیت دائم؛ در مراحل اولیه، معافیت از رزم یا موقت ۶ ماهه برای درمان.

۳. میوپاتی‌های اولیه یا ثانویه

میوپاتی‌ها اختلالات عضلانی هستند که می‌توانند اولیه (ژنتیکی مانند دیستروفی عضلانی) یا ثانویه (ناشی از بیماری‌های دیگر مانند تیروئید یا داروها) باشند. علائم شامل ضعف عضلانی پیشرونده، خستگی سریع، درد عضلانی و گاهی مشکلات تنفسی یا قلبی. تشخیص با EMG، بیوپسی عضله و آزمایش خون (سطح CK). در موارد شدید که فعالیت روزانه را مختل کند، معافیت دائم؛ در موارد خفیف، معافیت از رزم.

۴. اختلالات مادرزادی اعصاب محیطی

این اختلالات از بدو تولد وجود دارند و بر اعصاب محیطی تأثیر می‌گذارند، مانند نوروپاتی‌های ارثی (شارکو-ماری-توث). علائم شامل ضعف عضلانی، بی‌حسی پا و دست، تغییر شکل پاها (پای کمان‌دار) و مشکلات حرکتی. تشخیص با EMG و تست ژنتیکی. معافیت دائم برای موارد شدید با محدودیت حرکتی؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۵. صرع (تشنج‌ها)

صرع شامل حملات تشنجی تکرارشونده است که می‌تواند ژنرالیزه (کل بدن) یا فوکال (محلی) باشد. علائم شامل از دست دادن هوشیاری، لرزش بدن، گیجی پس از حمله و گاهی آسیب‌های ناشی از سقوط. حتی اگر با دارو کنترل شود، در موارد شدید یا مقاوم به درمان، معافیت دائم. تشخیص با EEG و MRI. برای موارد کنترل‌شده با دارو، ممکن است معافیت از رزم یا موقت اعمال شود، اما سابقه حداقل دو حمله در سال گذشته اغلب منجر به معافیت دائم می‌شود.

۶. فلج اعصاب کرانیال

اعصاب کرانیال ۱۲ جفت اعصاب هستند که از مغز خارج می‌شوند و مسئول حس‌های صورت، بینایی، شنوایی و غیره هستند. فلج آنها می‌تواند ناشی از عفونت، تومور یا آسیب باشد. علائم شامل دوبینی (فلج عصب ۶)، افتادگی پلک (فلج عصب ۳) یا کاهش شنوایی. تشخیص با MRI و معاینه. معافیت دائم برای موارد ماندگار و تأثیرگذار؛ معافیت موقت برای موارد قابل درمان.

۷. سکته‌های مغزی با عوارض ماندگار

سکته مغزی (CVA) می‌تواند ایسکمیک (انسداد عروق) یا هموراژیک (خونریزی) باشد. عوارض ماندگار شامل فلج یک‌طرفه بدن (همپارزی)، اختلالات گفتاری (آفازی) یا مشکلات شناختی. تشخیص با CT/MRI. معافیت دائم برای موارد با عوارض ارگانیک یا غیرارگانیک ماندگار؛ معافیت موقت برای موارد در حال بهبود.

۸. سندرم گیلن‌باره

این سندرم یک اختلال خودایمنی است که اعصاب محیطی را تحت تأثیر قرار می‌دهد و منجر به ضعف عضلانی سریع‌الرشد می‌شود. علائم شامل بی‌حسی از پاها شروع‌شده، ضعف اندام‌ها و گاهی مشکلات تنفسی. تشخیص با EMG و آزمایش مایع نخاعی. اغلب قابل درمان است، اما در موارد با عوارض ماندگار، معافیت دائم؛ در غیر این صورت، معافیت موقت ۶ ماهه.

۹. فلج مغزی مادرزادی

فلج مغزی (CP) ناشی از آسیب مغزی در دوران جنینی یا نوزادی است. علائم شامل اسپاستیسیته (سفتی عضلات)، مشکلات حرکتی، اختلالات گفتاری و گاهی عقب‌ماندگی ذهنی. تشخیص با MRI و معاینات. معافیت دائم برای موارد متوسط تا شدید.

۱۰. مننژیت‌های مزمن

مننژیت مزمن التهاب پرده‌های مغز است که می‌تواند باکتریایی، ویروسی یا قارچی باشد. علائم شامل سردرد شدید، تب، سفتی گردن و اختلالات شناختی. تشخیص با آزمایش مایع نخاعی. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار مانند کاهش شنوایی یا صرع؛ معافیت موقت برای موارد در حال درمان.

بیماری‌های دیگر در این دسته

انواع میلیت‌ها و سکلیت شدید	التهاب نخاع یا اعصاب که منجر به ضعف یا فلج می‌شود. معافیت دائم برای موارد مزمن
هایپوکالمی پریودیک	حملات ضعف عضلانی ناشی از کمبود پتاسیم. معافیت از رزم یا دائم بسته به شدت
استحاله مخچه	تحلیل رفتن مخچه با علائم تعادلی. معافیت دائم
بیماری میاستنی گراویس	ضعف عضلانی نوسانی، به ویژه در چشم و صورت. معافیت دائم برای موارد مقاوم به درمان
نوروپاتی‌های محیطی شدید	مانند نوروپاتی دیابتی با عوارض. معافیت دائم اگر محدودیت ایجاد کند

این بیماری‌ها نیاز به ارزیابی دقیق توسط نورولوژیست دارند و کمیسیون پزشکی بر اساس مدارک تصمیم می‌گیرد. اگر علائم خفیف باشند، ممکن است خدمت با محدودیت اعمال شود. برای اطلاعات دقیق‌تر، به آیین‌نامه رسمی نظام وظیفه مراجعه کنید یا میتوانید با مشاوران سرباز نخبه مشورت نمایید.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات روانی، رفتاری و شناختی است که بر سلامت روان فرد تأثیر می‌گذارند و می‌توانند توانایی او را برای تحمل فشارهای خدمت سربازی محدود کنند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش پنجم لیست قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۵ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، معافیت دائم (برای موارد شدید و غیرقابل درمان)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف) اعطا می‌شود. تشخیص این اختلالات توسط روانپزشک متخصص انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند مصاحبه بالینی، تست‌های روانشناختی (مانند MMPI، SCL-90)، سابقه درمانی و گاهی تصویربرداری مغز (MRI) ضروری هستند. مشمولان باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های روانپزشکی، داروهای مصرفی و سابقه بستری را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. این بیماری‌ها اغلب با علائمی مانند تغییرات خلقی، اضطراب، اختلالات فکری یا رفتاری همراه هستند و هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید مشکلات روانی در محیط نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. اختلالات روان‌پریشی (مانند اسکیزوفرنی و اختلالات هذیانی)

این اختلالات شامل از دست دادن تماس با واقعیت هستند. علائم شامل هذیان‌ها (باورهای غلط)، توهمات (شنیدن صداها یا دیدن چیزهای غیرواقعی)، اختلالات فکری و رفتارهای نامنظم. تشخیص با مصاحبه DSM-5 و سابقه بالینی. معافیت دائم برای موارد مزمن و شدید؛ معافیت موقت برای مراحل اولیه تحت درمان.

۲. اختلالات خلقی (مانند افسردگی شدید، مانیا و دوقطبی)

اختلالات خلقی شامل نوسانات شدید خلق مانند افسردگی (احساس غم مداوم، بی‌انرژی بودن، افکار خودکشی) یا مانیا (هیجان بیش از حد، بی‌خوابی، رفتارهای پرخطر). نوع دوقطبی شامل دوره‌های افسردگی و مانیا است. تشخیص با تست‌های روانشناختی و سابقه. معافیت دائم برای موارد مقاوم به درمان یا با سابقه بستری؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف کنترل‌شده با دارو.

۳. اختلالات شخصیتی (مانند ضداجتماعی، مرزی، پارانوئید، وابسته)

این اختلالات الگوهای پایدار رفتاری هستند که بر روابط اجتماعی تأثیر می‌گذارند. علائم شامل عدم همدلی (ضداجتماعی)، نوسانات عاطفی شدید (مرزی)، بدبینی (پارانوئید) یا وابستگی بیش از حد. تشخیص با مصاحبه و تست‌های شخصیتی. معافیت دائم برای موارد شدید که مانع عملکرد اجتماعی شود؛ معافیت موقت برای درمان.

۴. اختلالات اضطرابی (مانند فوبیا، اضطراب فراگیر، پانیک اتک)

علائم شامل اضطراب شدید، حملات پانیک (تپش قلب، تنگی نفس ناگهانی)، فوبیاها (ترس غیرمنطقی از چیزهای خاص) یا نگرانی مداوم. تشخیص با مقیاس‌های اضطراب مانند GAD-7. معافیت دائم برای موارد مزمن و ناتوان‌کننده؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۵. اختلالات وسواسی-جبری (OCD)

علائم شامل افکار تکراری (وسواس) و رفتارهای اجباری (مانند شستشوی مداوم). تشخیص با Y-BOCS. معافیت دائم اگر شدت بالا و مقاوم به درمان باشد؛ معافیت موقت برای درمان شناختی-رفتاری.

۶. نقص‌های ذهنی (عقب‌ماندگی ذهنی یا اختلالات یادگیری)

علائم شامل IQ پایین‌تر از ۷۰، مشکلات یادگیری و مهارت‌های اجتماعی. تشخیص با تست‌های هوش مانند وکسلر. معافیت دائم برای موارد متوسط تا شدید؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۷. اختلالات تکلم و ارتباطی (مانند لکنت زبان شدید)

علائم شامل مشکلات گفتاری که بر ارتباطات تأثیر می‌گذارد. تشخیص توسط گفتاردرمانگر. معافیت دائم برای موارد شدید مادرزادی؛ معافیت موقت برای قابل درمان.

۸. اختلالات تیک صوتی یا حرکتی (مانند سندرم تورت)

علائم شامل حرکات یا صداهای غیرارادی تکراری. تشخیص بالینی. معافیت دائم اگر ناتوان‌کننده باشد؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۹. اختلالات هویت جنسی (ترانس‌سکشوالیسم)

علائم شامل عدم تطابق جنسیت بیولوژیکی با هویت درونی. تشخیص توسط روانپزشک و هورمون‌درمانی. معافیت دائم اغلب اعمال می‌شود.

۱۰. اعتیاد به مواد مخدر یا روان‌گردان

علائم شامل وابستگی، ترک و تغییرات رفتاری. تشخیص با تست‌های سم‌شناسی و سابقه. معافیت دائم برای موارد مزمن؛ معافیت موقت برای ترک موفق.

۱۱. اختلالات سوماتوفرم (سوماتیک سیمپتوم)

علائم شامل شکایات جسمی بدون علت پزشکی (مانند دردهای مزمن). تشخیص با رد بیماری‌های جسمی. معافیت دائم برای موارد شدید؛ معافیت موقت برای درمان.

۱۲. اختلالات خوردن (مانند آنورکسیا یا بولیمیا)

علائم شامل اختلالات غذایی منجر به کاهش وزن شدید یا پرخوری. تشخیص بالینی. معافیت دائم برای موارد تهدیدکننده زندگی.

۱۳. اختلالات خواب (مانند نارکولپسی شدید)

علائم شامل خواب‌آلودگی روزانه یا حملات خواب. تشخیص با پلی‌سومنوگرافی. معافیت دائم اگر کنترل‌نشده باشد.

۱۴. اختلالات پس از سانحه (PTSD)

علائم شامل flashbacks، کابوس و اجتناب پس از травма. تشخیص با سابقه تروما. معافیت دائم برای موارد مزمن.

۱۵. سایر اختلالات (مانند اختلالات طیف اوتیسم یا ADHD شدید)

علائم شامل مشکلات اجتماعی (اوتیسم) یا بیش‌فعالی (ADHD). تشخیص با تست‌های تخصصی. معافیت دائم برای موارد تأثیرگذار بر عملکرد.

 

این بخش از بیماری‌ها به مشکلات ساختاری و جراحی سیستم عصبی مرکزی (مغز و نخاع) و محیطی مربوط می‌شود که اغلب نیاز به مداخلات جراحی دارند یا ناشی از آسیب‌های ساختاری هستند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش ششم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۸ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد جسمانی و روانی، و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد غیرقابل درمان یا با عوارض ماندگار)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای نقاهت پس از جراحی) یا معافیت از خدمات رزمی (برای محدودیت‌های حرکتی یا عصبی) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص جراحی مغز و اعصاب (نوروسرژن) انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند تصویربرداری CT اسکن، MRI، آنژیوگرافی و آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های جراحی، نتایج تصویربرداری و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. این بیماری‌ها اغلب با علائمی مانند درد مزمن، فلج، اختلالات حسی یا شناختی همراه هستند و هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید آسیب در محیط نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. تومورهای ستون فقرات

این تومورها می‌توانند خوش‌خیم (مانند مننژیوم) یا بدخیم (مانند متاستاز سرطان) باشند و بر نخاع فشار وارد کنند. علائم شامل درد کمر یا گردن مزمن، ضعف عضلانی در اندام‌ها، بی‌حسی یا فلج جزئی/کامل، و گاهی اختلالات ادراری یا روده‌ای هستند. تشخیص با MRI نخاع و بیوپسی. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار یا غیرقابل جراحی کامل؛ معافیت موقت برای دوران پس از جراحی و شیمی‌درمانی.

۲. انواع شکستگی‌های مهره‌ای

شکستگی‌های ستون فقرات می‌تواند ناشی از ضربه، پوکی استخوان یا بیماری‌های زمینه‌ای باشد و شامل شکستگی‌های فشاری، انفجاری یا جابجایی مهره‌ها است. علائم شامل درد شدید موضعی، محدودیت حرکتی، بی‌حسی اندام‌ها، ضعف عضلانی و در موارد شدید، فلج. تشخیص با رادیوگرافی، CT اسکن یا MRI. معافیت دائم برای شکستگی‌های قدیمی با عوارض ماندگار مانند تغییر شکل ستون فقرات؛ معافیت موقت ۶ تا ۱۲ ماهه برای شکستگی‌های جدید در حال بهبود.

۳. مشکلات و تغییرات در شکل جمجمه مانند میکروسفالی و هیدروسفالی

این ناهنجاری‌ها اغلب مادرزادی هستند؛ میکروسفالی (کوچکی سر) ناشی از رشد ناکافی مغز و هیدروسفالی (آب‌آوری مغز) به دلیل تجمع مایع مغزی-نخاعی. علائم میکروسفالی شامل تأخیر رشد ذهنی، مشکلات شناختی و تشنج؛ علائم هیدروسفالی شامل سردرد، تهوع، استفراغ، اختلال بینایی و افزایش اندازه سر. تشخیص با MRI مغز و اندازه‌گیری دور سر. معافیت دائم برای موارد شدید با تأثیر بر عملکرد عصبی؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف کنترل‌شده با شانتی (لوله تخلیه مایع).

۴. اختلالات عروق مغزی مثل آنوریسم یا مالفورماسیون

آنوریسم (گشاد شدن عروق) یا مالفورماسیون عروقی (ناهنجاری‌های مادرزادی عروق) می‌تواند منجر به خونریزی مغزی شود. علائم شامل سردرد ناگهانی شدید (مانند رعد و برق)، اختلال بینایی، ضعف یک‌طرفه بدن، تشنج یا کما. تشخیص با آنژیوگرافی یا MRA. معافیت دائم به دلیل ریسک پارگی و خونریزی؛ معافیت موقت برای موارد پس از جراحی کلیپینگ یا امبولیزاسیون.

۵. سابقه جراحی در مغز و جمجمه

سابقه عمل جراحی برای تومور، خونریزی، عفونت یا آسیب‌های جمجمه. علائم وابسته به نوع جراحی، مانند سردرد مزمن، تشنج، اختلال حافظه یا ضعف عضلانی پس از عمل. تشخیص با سابقه پزشکی و تصویربرداری پس از جراحی. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار مانند عفونت مزمن یا نقص جمجمه؛ معافیت موقت برای دوران نقاهت پس از جراحی (معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه).

۶. وجود کیست‌های عصبی و نخاعی

کیست‌های پر از مایع مانند کیست آراکنوئید یا سیرنگومیلی (کیست نخاعی) که می‌تواند فشاری بر اعصاب وارد کند. علائم شامل درد مزمن، بی‌حسی اندام‌ها، ضعف عضلانی، اختلالات تعادلی و گاهی فلج. تشخیص با MRI. معافیت دائم برای کیست‌های بزرگ یا عارضه‌دار غیرقابل جراحی؛ معافیت از رزم برای موارد کوچک کنترل‌شده.

۷. تومورهای موجود در سیستم اعصاب محیطی و مرکزی

تومورهای مرکزی مانند گلیوما یا مننژیوم در مغز/نخاع، و محیطی مانند نوروما یا شوانوما در اعصاب. علائم شامل تشنج، سردرد مداوم، اختلال حسی (بی‌حسی)، حرکتی (فلج) یا شناختی. تشخیص با MRI، PET اسکن و بیوپسی. معافیت دائم برای تومورهای بدخیم یا با عوارض گسترده؛ معافیت موقت برای موارد خوش‌خیم پس از برداشتن جراحی.

۸. انواع تروماهای عصبی

آسیب‌های ناشی از ضربه به سر یا نخاع، مانند ضربه مغزی (TBI) یا آسیب نخاعی. علائم شامل اختلال در هماهنگی، فلج، مشکلات شناختی (فراموشی، گیجی)، سردرد و تشنج. تشخیص با CT/MRI و ارزیابی نورولوژیکی. معافیت دائم برای تروماهای شدید با عوارض ماندگار؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف با بهبود نسبی.

این لیست بر اساس آیین‌نامه رسمی است و کمیسیون پزشکی بر اساس شدت، مدارک و نظر متخصص تصمیم می‌گیرد. برای موارد غیرقابل درمان یا با ریسک بالا، معافیت دائم اولویت دارد. توصیه می‌شود با پزشک متخصص مشورت کنید و آخرین تغییرات را از سایت نظام وظیفه بررسی نمایید ویا میتوانید با مشاوران سایت مشورت کنید.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات ساختاری یا عملکردی ریه‌ها، راه‌های هوایی و قفسه صدری است که می‌توانند بر تنفس، اکسیژن‌رسانی و فعالیت‌های فیزیکی تأثیر بگذارند. تنفس سالم برای انجام وظایف نظامی ضروری است و اختلالات شدید می‌تواند منجر به ناتوانی در خدمت شود. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش هفتم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۲۹ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد تنفسی و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و مزمن)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان یا نقاهت) یا معافیت از خدمات رزمی (برای محدودیت‌های خفیف) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص ریه (پولمونولوژیست) انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند تست‌های عملکرد ریوی (اسپیرومتری، FEV1/FVC)، رادیوگرافی قفسه سینه، CT اسکن ریه، برونکوسکوپی و آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج تست‌های تنفسی، گزارش‌های تصویربرداری و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل تنگی نفس، سرفه مزمن، درد قفسه سینه، خستگی و کاهش ظرفیت تنفسی هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری در شرایط پراسترس نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. انواع تغییر شکل قفسه سینه

این ناهنجاری‌ها اغلب مادرزادی یا اکتسابی هستند، مانند سینه فرورفته (پکتوس اکسکاواتوم)، سینه برآمده (پکتوس کاریناتوم) یا تغییر شکل ناشی از اسکولیوز شدید. علائم شامل تنگی نفس در فعالیت، درد قفسه سینه، اختلال در عملکرد قلبی-ریوی و گاهی عفونت‌های مکرر ریه. تشخیص با رادیوگرافی و CT اسکن. معافیت دائم برای موارد شدید با اختلال عملکرد تنفسی (FEV1 کمتر از ۵۰%)؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۲. شکستگی دنده‌ها، جناغ یا ترقوه با عوارض

شکستگی‌های قدیمی یا جدید با عوارض ماندگار مانند تغییر شکل، درد مزمن یا آسیب به ریه/پلور. علائم شامل درد موضعی، محدودیت حرکتی شانه یا تنفس دردناک. تشخیص با رادیوگرافی. معافیت دائم برای شکستگی‌های متعدد با عوارض ریوی؛ معافیت موقت ۶ ماهه برای موارد در حال بهبود.

۳. سابقه آمبولی در ریه

آمبولی ریوی (لخته خون در عروق ریه) که می‌تواند حاد یا مزمن باشد. علائم شامل تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه، سرفه خونی و خستگی. تشخیص با CT آنژیوگرافی یا اسکن V/Q. معافیت دائم برای موارد مزمن یا تکرارشونده با اختلال عملکرد ریوی؛ معافیت موقت برای درمان آنتی‌کواگولان.

۴. آمفیزم ریه

تخریب دیواره‌های کیسه‌های هوایی ریه، اغلب ناشی از سیگار یا کمبود آلفا-۱ آنتی‌تریپسین. علائم شامل تنگی نفس پیشرونده، سرفه مزمن و کاهش ظرفیت تنفسی. تشخیص با اسپیرومتری (FEV1/FVC <۷۰%) و CT اسکن. معافیت دائم برای موارد متوسط تا شدید؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۵. کیست‌های مختلف موجود در ریه

کیست‌های مادرزادی یا اکتسابی مانند کیست هیداتیک یا بولوز. علائم شامل عفونت مکرر، پارگی کیست منجر به پنوموتوراکس یا تنگی نفس. تشخیص با CT اسکن. معافیت دائم برای کیست‌های بزرگ یا عارضه‌دار؛ معافیت موقت پس از جراحی.

۶. آسم با اختلال عملکرد تنفسی

آسم آلرژیک یا غیرآلرژیک با حملات تنگی نفس، خس‌خس سینه و سرفه. علائم شامل حملات شبانه، نیاز به داروهای نجات‌دهنده مکرر. تشخیص با اسپیرومتری (FEV1 <۵۰%) و تست‌های آلرژی. معافیت دائم برای آسم شدید مقاوم به درمان؛ معافیت از رزم برای خفیف کنترل‌شده.

۷. پیوند ریه

سابقه پیوند ریه به دلیل بیماری‌های انتهایی مانند فیبروز ریوی. علائم پس از پیوند شامل ریسک رد پیوند، عفونت و نیاز به ایمونوسوپرسیون مداوم. تشخیص با سابقه پزشکی. معافیت دائم به دلیل ریسک بالا.

۸. بیماری‌های قارچی حاد یا مزمن ریه

عفونت‌های قارچی مانند آسپرژیلوز، هیستوپلاسموز یا کوکسیدیومایکوزیس. علائم شامل سرفه، تب، کاهش وزن و تنگی نفس. تشخیص با کشت خلط و بیوپسی. معافیت دائم برای موارد مزمن مقاوم؛ معافیت موقت برای درمان ضدقارچی.

۹. فیبروز ریه

فیبروز ایدیوپاتیک یا ثانویه (مانند پس از رادیوتراپی). علائم شامل تنگی نفس پیشرونده، سرفه خشک و کاهش اکسیژن خون. تشخیص با HRCT اسکن و اسپیرومتری. معافیت دائم برای موارد پیشرفته.

بیماری‌های دیگر در این دسته

برونشکتازی: گشاد شدن غیرقابل بازگشت برونش‌ها با عفونت مکرر. معافیت دائم برای موارد گسترده.

برونشیت مزمن: التهاب مزمن راه‌های هوایی با سرفه خلط‌دار. معافیت از رزم اگر با COPD همراه باشد.

هیپرتانسیون پولمونری اولیه: فشار خون بالای عروق ریه. معافیت دائم در هر مرحله.

سابقه جراحی قفسه سینه: مانند توراکوتومی برای تومور یا آسیب. معافیت دائم اگر با عوارض باشد.

پنوموتوراکس تکرارشونده: پارگی ریه منجر به جمع هوا در پلور. معافیت دائم.

استئیت استخوان‌های قفسه سینه: التهاب استخوان دنده، جناغ یا کتف. معافیت موقت.

ترومای غیرنافذ ریه: آسیب بدون نفوذ با عوارض. معافیت دائم برای موارد شدید.

تراکئوبرونکومگالی: بزرگ شدن تراشه و برونش‌ها. معافیت از رزم.

پلوریت مزمن: التهاب پلور با تجمع مایع. معافیت دائم اگر مقاوم باشد.

سارکوئیدوز ریوی: گرانولوم‌های التهابی در ریه. معافیت دائم برای مراحل پیشرفته.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات ساختاری استخوان‌ها، مفاصل، ستون فقرات و سیستم اسکلتی است که می‌توانند بر حرکت، تعادل، تحمل وزن و فعالیت‌های فیزیکی تأثیر بگذارند. این اختلالات اغلب مادرزادی، ناشی از ضربه، بیماری‌های متابولیک یا تومورها هستند و در محیط نظامی که نیازمند فعالیت‌های شدید بدنی است، می‌توانند منجر به آسیب‌های بیشتر شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش هشتم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۱ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد حرکتی و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و غیرقابل بازگشت مانند قطع عضو یا انحرافات شدید ستون فقرات)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان یا نقاهت پس از جراحی) یا معافیت از خدمات رزمی (برای محدودیت‌های خفیف مانند کوتاهی جزئی اندام) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص ارتوپدی انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند معاینات فیزیکی، رادیوگرافی (X-ray)، MRI، CT اسکن، اسکن استخوانی و آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های متخصص، نتایج تصویربرداری، سابقه جراحی و تست‌های عملکردی (مانند ارزیابی دامنه حرکتی) را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد مزمن، محدودیت حرکتی، تغییر شکل ظاهری، ضعف عضلانی و ناپایداری مفاصل هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید آسیب و حفظ سلامت فرد است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. انواع کیفوزهای ستون فقرات مانند کیفوز توراسیک

کیفوز به معنای خمیدگی بیش از حد ستون فقرات به سمت جلو است که اغلب در ناحیه توراسیک (میانی) رخ می‌دهد و می‌تواند مادرزادی، ناشی از پوکی استخوان یا بیماری‌های عضلانی باشد. علائم شامل قوز پشتی، درد کمر، خستگی عضلانی، محدودیت در خم شدن و گاهی مشکلات تنفسی یا قلبی در موارد شدید. تشخیص با رادیوگرافی و اندازه‌گیری زاویه کاب (بیش از ۵۰ درجه برای شدید). معافیت دائم برای موارد شدید با زاویه بیش از ۶۰ درجه یا عوارض؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف (۴۰-۶۰ درجه).

۲. اسکولیوز

اسکولیوز انحراف جانبی ستون فقرات است که می‌تواند ایدیوپاتیک (ناشناخته)، مادرزادی یا ناشی از بیماری‌های عصبی-عضلانی باشد. علائم شامل عدم تقارن شانه‌ها یا لگن، درد کمر، خستگی، محدودیت حرکتی و در موارد شدید، مشکلات ریوی یا قلبی. تشخیص با رادیوگرافی و اندازه‌گیری زاویه کاب (بیش از ۲۰ درجه برای متوسط). معافیت دائم برای اسکولیوز شدید (بیش از ۴۰ درجه) یا با عوارض؛ معافیت موقت برای موارد در حال درمان با بریس یا جراحی.

۳. شکستگی‌های قدیمی در حفره استابولوم

استابولوم بخشی از لگن است که سر فمور در آن قرار می‌گیرد؛ شکستگی‌های قدیمی می‌تواند ناشی از ضربه شدید باشد و منجر به آرتروز یا ناپایداری شود. علائم شامل درد لگن، لنگش، محدودیت در راه رفتن و درد هنگام نشستن. تشخیص با CT اسکن یا MRI برای ارزیابی آسیب قدیمی. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار مانند جابجایی یا آرتروز شدید؛ معافیت موقت برای دوران نقاهت پس از جراحی.

۴. شکستگی‌های لگن

شکستگی‌های لگن اغلب ناشی از حوادث رانندگی یا سقوط است و می‌تواند پایدار یا ناپایدار باشد. علائم شامل درد شدید لگن، ناتوانی در ایستادن، کبودی و گاهی خونریزی داخلی. تشخیص با رادیوگرافی و CT اسکن. معافیت دائم برای شکستگی‌های قدیمی با عوارض مانند کوتاهی پا یا درد مزمن؛ معافیت موقت ۶ تا ۱۲ ماهه برای موارد جدید در حال بهبود.

۵. تومورهای مختلف استخوانی

تومورهای استخوانی می‌توانند خوش‌خیم (مانند استئوما) یا بدخیم (مانند استئوسارکوما) باشند و بر استخوان‌های بلند یا ستون فقرات تأثیر بگذارند. علائم شامل درد شبانه، تورم موضعی، شکستگی پاتولوژیک و ضعف. تشخیص با MRI، بیوپسی و اسکن استخوانی. معافیت دائم برای تومورهای بدخیم یا با متاستاز؛ معافیت موقت برای موارد خوش‌خیم پس از برداشتن جراحی.

۶. انواع کیست‌های استخوانی

کیست‌های استخوانی مانند کیست آنوریسمال یا ساده، اغلب در کودکان و نوجوانان دیده می‌شود و می‌تواند منجر به درد یا شکستگی شود. علائم شامل درد موضعی، تورم و محدودیت حرکتی. تشخیص با رادیوگرافی و MRI. معافیت دائم برای کیست‌های بزرگ یا تکرارشونده با عوارض؛ معافیت از رزم برای موارد کوچک کنترل‌شده.

۷. قطع عضو یکی از اندام‌ها

قطع عضو (آمپوتاسیون) می‌تواند ناشی از ضربه، عفونت یا بیماری‌های عروقی باشد و شامل از دست دادن بخشی از دست، پا یا انگشتان است. علائم شامل درد فانتوم، مشکلات تعادلی و نیاز به پروتز. تشخیص با سابقه پزشکی و معاینه. معافیت دائم برای قطع هر اندام اصلی یا چند انگشت؛ معافیت از رزم برای موارد جزئی مانند یک انگشت.

۸. محدودیت در حرکات مفصل

این محدودیت می‌تواند ناشی از آرتروز، آسیب‌های قدیمی یا بیماری‌های التهابی مانند آرتریت روماتوئید باشد. علائم شامل سفتی مفصل، درد هنگام حرکت، تورم و کاهش دامنه حرکتی (کمتر از ۵۰% طبیعی). تشخیص با معاینه ارتوپدی و رادیوگرافی. معافیت دائم برای محدودیت شدید در مفاصل اصلی (زانو، لگن، شانه)؛ معافیت موقت برای درمان فیزیوتراپی.

۹. کوتاهی اندام‌ها و فقدان انگشت در دست‌ها

کوتاهی اندام (مانند کوتاهی پا بیش از ۳ سانتی‌متر) یا فقدان مادرزادی/اکتسابی انگشتان. علائم شامل لنگش، عدم تعادل، مشکلات در گرفتن اشیا و درد کمر ثانویه. تشخیص با اندازه‌گیری و رادیوگرافی. معافیت دائم برای کوتاهی بیش از ۵ سانتی‌متر یا فقدان بیش از دو انگشت؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۱۰. پارگی مینیسک در زانوها

مینیسک غضروف هلالی زانو است؛ پارگی می‌تواند حاد یا مزمن باشد و ناشی از ضربه ورزشی. علائم شامل درد زانو، قفل شدن زانو، تورم و ناپایداری. تشخیص با MRI. معافیت دائم برای پارگی کامل با عوارض ماندگار؛ معافیت موقت برای پس از جراحی آرتروسکوپی.

۱۱. پارگی رباط‌های مختلف در زانو

پارگی رباط‌هایی مانند ACL (قدامی) یا PCL (خلفی) اغلب در ورزش رخ می‌دهد. علائم شامل ناپایداری زانو، درد شدید، تورم و مشکل در راه رفتن. تشخیص با MRI و تست‌های فیزیکی. معافیت دائم برای پارگی کامل مقاوم به درمان؛ معافیت موقت برای بازسازی جراحی.

بیماری‌های دیگر در این دسته

استئوپوروز شدید: پوکی استخوان با ریسک شکستگی بالا. معافیت دائم اگر با شکستگی‌های متعدد همراه باشد.

بیماری‌های متابولیک استخوان: مانند استئومالاسی یا پاژه. معافیت از رزم برای موارد متوسط.

آرتروز زودرس: ساییدگی مفاصل با درد مزمن. معافیت دائم برای مفاصل اصلی.

دیسپلازی هیپ: ناهنجاری لگن مادرزادی. معافیت دائم برای موارد شدید.

شکستگی‌های قدیمی اندام‌ها: با تغییر شکل یا درد. معافیت موقت.

سندرم‌های مادرزادی اسکلتی: مانند آکندروپلازی (کوتولگی). معافیت دائم.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات دستگاه گوارش (از دهان تا مقعد) و جراحی‌های مرتبط با آن است که می‌توانند مزمن، مادرزادی یا ناشی از عفونت، تومور یا آسیب باشند. این مشکلات اغلب بر هضم غذا، جذب مواد مغذی، عملکرد کبد و پانکراس تأثیر می‌گذارند و می‌توانند منجر به علائم ناتوان‌کننده شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش نهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۳۷ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد روزانه و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و غیرقابل درمان مانند تومورهای بدخیم یا سیروز پیشرفته)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان یا نقاهت پس از جراحی) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند زخم‌های کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص گوارش یا جراح عمومی انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند آندوسکوپی، کولونوسکوپی، سونوگرافی، CT اسکن، آزمایش‌های کبدی (مانند ALT، AST) و بیوپسی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های متخصص، نتایج تصویربرداری، آزمایش‌ها و سابقه جراحی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد شکمی، اسهال یا یبوست مزمن، تهوع، کاهش وزن، خونریزی گوارشی و خستگی هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری در شرایط پراسترس و فعالیت‌های سنگین نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. واریس مری

واریس مری به معنای گشاد شدن سیاهرگ‌های مری است که اغلب ناشی از فشار خون بالای ورید پورتال (به دلیل سیروز کبدی) است. علائم شامل خونریزی گوارشی (استفراغ خونی یا مدفوع سیاه)، درد شکمی و خستگی. تشخیص با آندوسکوپی فوقانی. معافیت دائم برای موارد شدید با ریسک خونریزی بالا؛ معافیت موقت برای درمان با باندینگ یا دارو.

۲. زخم‌های گوارشی (زخم معده یا دوازدهه)

زخم‌های باز در دیواره معده یا روده کوچک، اغلب ناشی از عفونت هلیکوباکتر پیلوری، NSAIDها یا استرس. علائم شامل درد سوزشی شکمی، تهوع، استفراغ و خونریزی. تشخیص با آندوسکوپی یا تست تنفسی. معافیت دائم برای زخم‌های مزمن درمان‌ناپذیر یا با عوارض مانند پرفوراسیون؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف کنترل‌شده با دارو.

۳. جراحی‌های معده، کبد یا کیسه صفرا

سابقه جراحی مانند گاسترکتومی (برداشتن بخشی از معده)، هپاتکتومی (برداشتن بخشی از کبد) یا کوله‌سیستکتومی (برداشتن کیسه صفرا). علائم پس از جراحی شامل درد مزمن، سوء جذب، اسهال یا کمبود ویتامین‌ها. تشخیص با سابقه پزشکی و تصویربرداری. معافیت دائم برای جراحی‌های گسترده با عوارض ماندگار؛ معافیت موقت برای دوران نقاهت (۶ تا ۱۲ ماه).

۴. شکستگی یا تومور دستگاه گوارش

شکستگی دیواره گوارشی (پرفوراسیون) یا تومورهای خوش‌خیم/بدخیم (مانند کارسینوم معده یا کولون). علائم شامل درد شدید شکمی، تب، تهوع و کاهش وزن. تشخیص با CT اسکن، آندوسکوپی و بیوپسی. معافیت دائم برای تومورهای بدخیم حتی بدون جراحی؛ معافیت موقت برای خوش‌خیم پس از برداشتن.

۵. بیماری‌های متابولیکی کبد (مانند سیروز یا هپاتیت مزمن)

سیروز کبدی (جایگزینی بافت کبد با فیبروز) ناشی از هپاتیت B/C، الکل یا NASH. علائم شامل زردی، تورم شکم (آسیت)، خستگی و خونریزی. تشخیص با آزمایش‌های کبدی، سونوگرافی و بیوپسی. معافیت دائم برای سیروز پیشرفته یا هپاتیت مزمن با اختلال عملکرد؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۶. آبسه‌های چرکی یا آمبی

آبسه‌های عفونی در کبد، پانکراس یا روده (مانند آبسه آپاندیس یا کبدی آمبی). علائم شامل تب، درد شکمی، لرز و کاهش اشتها. تشخیص با CT اسکن و کشت. معافیت دائم برای موارد مزمن یا تکرارشونده با عوارض؛ معافیت موقت برای درمان آنتی‌بیوتیکی یا جراحی.

۷. سنگ‌های صفراوی (کوله‌لیتیازیس)

سنگ‌های کلسترولی یا پیگمانته در کیسه صفرا. علائم شامل درد کولیکی سمت راست شکم، تهوع و استفراغ پس از غذای چرب. تشخیص با سونوگرافی. معافیت دائم برای موارد با عوارض مانند کوله‌سیستیت مزمن؛ معافیت موقت پس از جراحی.

۸. پانکراتیت مزمن با عارضه

التهاب مزمن پانکراس ناشی از الکل، سنگ یا ژنتیک. علائم شامل درد مزمن شکمی، اسهال چرب (سوء جذب) و دیابت. تشخیص با CT اسکن، آزمایش آمیلاز و لیپاز. معافیت دائم برای موارد با عوارض مانند فیستول یا کیست.

۹. سنگ‌های پانکراس و فیستول پانکراس

سنگ در مجاری پانکراس یا فیستول (ارتباط غیرطبیعی). علائم مشابه پانکراتیت با درد شدید و عفونت. تشخیص با ERCP. معافیت دائم در صورت وجود عوارض.

۱۰. سندرم‌های سوء جذب

مانند سلیاک یا سندرم روده کوتاه پس از جراحی. علائم شامل اسهال، کاهش وزن، کمبود ویتامین و خستگی. تشخیص با بیوپسی روده و آزمایش خون. معافیت دائم برای موارد شدید غیرقابل کنترل.

۱۱. ورم روده (کولیت اولسراتیو و کرون)

بیماری‌های التهابی روده با علائم اسهال خونی، درد شکمی، کاهش وزن و تب. تشخیص با کولونوسکوپی و بیوپسی. معافیت دائم برای موارد متوسط تا شدید مقاوم به درمان.

۱۲. مشکلات مادرزادی (مانند هیرشپرونگ)

فقدان سلول‌های عصبی در روده منجر به یبوست مزمن. علائم شامل نفخ، یبوست شدید از نوزادی. تشخیص با بیوپسی. معافیت دائم.

۱۳. بواسیر داخلی و خارجی (هموروئید)

گشاد شدن سیاهرگ‌های مقعدی با علائم درد، خونریزی و خارش. تشخیص با معاینه و کولونوسکوپی. معافیت دائم برای موارد شدید با عوارض.

۱۴. سینوس پیلونیدال

کیست عفونی در ناحیه ساکروکوکسیژیال با علائم درد، عفونت و ترشح. تشخیص بالینی. معافیت دائم برای موارد تکرارشونده.

۱۵. فقدان مادرزادی طحال یا اسپلنکتومی

عدم وجود طحال یا برداشتن آن. علائم شامل افزایش ریسک عفونت. تشخیص با سونوگرافی. معافیت دائم.

بیماری‌های دیگر در این دسته

آشالازی: اختلال بلع با علائم گیر کردن غذا. معافیت دائم برای موارد شدید.

ازوفاژیت‌ها: التهاب مری با درد سینه. معافیت موقت.

کیست‌های پانکراس: کیست‌های کاذب یا واقعی با عوارض. معافیت دائم.

لب حلقوی پانکراس: ناهنجاری مادرزادی. معافیت دائم.

هرگونه اعمال جراحی روی دستگاه گوارش: با عوارض. معافیت دائم یا موقت.

واریس شدید: در اندام‌های تحتانی یا گوارشی. معافیت دائم.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل سرطان‌ها (انکولوژی) و اختلالات خونی جدی است که اغلب بر تولید خون، سیستم ایمنی و عملکرد کلی بدن تأثیر می‌گذارند و می‌توانند تهدیدکننده زندگی باشند. این بیماری‌ها معمولاً نیاز به درمان‌های طولانی‌مدت مانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا پیوند مغز استخوان دارند و در محیط نظامی که نیازمند فعالیت‌های شدید بدنی و قرارگیری در شرایط استرس‌زا است، می‌توانند منجر به عوارض جدی شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش دهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۶ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد جسمانی و روانی، و امکان کنترل، معافیت دائم (برای موارد غیرقابل کنترل یا بدخیم)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند کم‌خونی کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص هماتولوژیست یا انکولوژیست انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند آزمایش خون (CBC، الکتروفورز هموگلوبین)، بیوپسی مغز استخوان، تصویربرداری (CT/MRI) و تست‌های ژنتیکی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج آزمایش‌ها، گزارش‌های متخصص و سابقه درمانی (مانند شیمی‌درمانی) را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل خستگی مزمن، کم‌خونی، خونریزی آسان، عفونت‌های مکرر، کاهش وزن و تورم غدد لنفاوی هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری و حفظ سلامت فرد است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. تالاسمی ماژور و اینترمدیت

تالاسمی یک اختلال ژنتیکی است که تولید هموگلوبین را مختل می‌کند. ماژور شدیدترین نوع است و اینترمدیت متوسط. علائم شامل کم‌خونی شدید، خستگی، زردی پوست، بزرگ شدن طحال و کبد، تأخیر رشد و نیاز به تزریق خون مکرر. تشخیص با الکتروفورز هموگلوبین و تست ژنتیکی. معافیت دائم برای ماژور و اینترمدیت با علائم بالینی؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف کنترل‌شده.

۲. سندرم‌های سیکل سل (داسی‌شکل)

این اختلال ژنتیکی باعث تغییر شکل گلبول‌های قرمز به صورت داسی می‌شود که منجر به انسداد عروق می‌گردد. علائم شامل دردهای شدید (کریزیس)، عفونت‌های مکرر، کم‌خونی، زردی و سکته‌های مغزی. تشخیص با تست غربالگری و الکتروفورز. معافیت دائم برای موارد با علائم بالینی یا سابقه بستری؛ معافیت موقت برای درمان.

۳. کم‌خونی‌های شدید (آنمی)

کم‌خونی‌های مادرزادی یا اکتسابی با هموگلوبین کمتر از ۱۰ گرم در دسی‌لیتر. علائم شامل خستگی، تنگی نفس، رنگ‌پریدگی، تپش قلب و ضعف. تشخیص با CBC و بررسی علت (مانند کمبود آهن یا ویتامین B12). معافیت دائم برای موارد شدید غیرقابل کنترل (هموگلوبین <۹)؛ معافیت از رزم برای موارد متوسط (۹-۱۰).

۴. اختلالات پلاکتی (ترومبوسیتوپنی و ترومبوسیتوز)

اختلالات تعداد یا عملکرد پلاکت‌ها، مانند ترومبوسیتوپنی ایدیوپاتیک (ITP) یا ترومبوسیتوز اساسی. علائم شامل خونریزی آسان، کبودی، پتشی و خونریزی داخلی. تشخیص با CBC و بیوپسی مغز استخوان. معافیت دائم برای موارد مزمن با پلاکت <۵۰,۰۰۰ یا عوارض؛ معافیت موقت برای درمان.

۵. فاویسم (کمبود G6PD)

اختلال آنزیمی گلبول قرمز که منجر به همولیز (تخریب گلبول‌ها) پس از مصرف برخی داروها یا غذاها می‌شود. علائم شامل کم‌خونی حاد، زردی، ادرار تیره و خستگی. تشخیص با تست آنزیمی. معافیت دائم برای موارد شدید با سابقه همولیز مکرر؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۶. آپلازی و هیپوپلازی مغز استخوان

آپلازی (عدم تولید سلول‌های خونی) یا هیپوپلازی (تولید ناکافی) مغز استخوان، اغلب ناشی از داروها، عفونت یا ژنتیک. علائم شامل عفونت‌های مکرر، خونریزی، کم‌خونی شدید و خستگی. تشخیص با بیوپسی مغز استخوان. معافیت دائم برای موارد غیرقابل کنترل؛ معافیت موقت برای درمان با پیوند.

۷. بدخیمی‌های خون (لوسمی، لنفوم، میلوم)

سرطان‌های خون مانند لوسمی حاد/مزمن، لنفوم هوچکین/غیرهوچکین و میلوم مولتیپل. علائم شامل خستگی، کاهش وزن، تب شبانه، تورم غدد، عفونت و خونریزی. تشخیص با CBC، فلوسیتومتری و بیوپسی. معافیت دائم برای هر نوع بدخیمی خون، حتی در مرحله رمیسیون.

۸. تومورهای بدخیم جامد (سرطان‌های ارگان‌ها)

تومورهای بدخیم در ارگان‌های مختلف مانند ریه، کبد، پستان یا مغز که ممکن است متاستاز دهد. علائم وابسته به محل، مانند درد، کاهش وزن، سرفه خونی یا تشنج. تشخیص با بیوپسی و تصویربرداری. معافیت دائم برای هر درجه و نوع تومور بدخیم، حتی پس از درمان.

۹. آگرانولوسیتوز (کاهش نوتروفیل‌ها)

کاهش شدید گلبول‌های سفید (نوتروفیل <۵۰۰) ناشی از دارو یا بیماری. علائم شامل عفونت‌های شدید و تب. تشخیص با CBC. معافیت دائم برای موارد مزمن؛ معافیت موقت برای حاد.

۱۰. اختلالات آنزیمی گلبول قرمز (غیر از فاویسم)

مانند کمبود پیرuvat کیناز یا دیگر آنزیم‌ها منجر به همولیز مزمن. علائم مشابه فاویسم با کم‌خونی و زردی. تشخیص با تست آنزیمی. معافیت دائم برای موارد شدید با علائم بالینی.

بیماری‌های دیگر در این دسته

بدخیمی‌های دستگاه لنفاوی	مانند لنفوم یا CLL. معافیت دائم
همولیز مزمن	ناشی از اختلالات غشایی گلبول قرمز. معافیت از رزم یا دائم
پیوند مغز استخوان	سابقه پیوند با ریسک عفونت. معافیت دائم
آنمی آپلاستیک	معافیت دائم
پولی‌سیتمی ورا	افزایش گلبول قرمز. معافیت دائم برای موارد غیرقابل کنترل

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات دستگاه ادراری (کلیه‌ها، حالب‌ها، مثانه، مجرای ادرار) و تناسلی است که اغلب مادرزادی، عفونی، ساختاری یا ناشی از آسیب هستند و می‌توانند بر عملکرد ادرار، باروری و فعالیت‌های فیزیکی تأثیر بگذارند. این اختلالات در محیط نظامی که نیازمند فعالیت‌های شدید بدنی و قرارگیری در شرایط سخت است، می‌توانند منجر به عوارض جدی مانند عفونت‌های مکرر یا نارسایی شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش یازدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۳۸ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد جسمانی، و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و غیرقابل درمان مانند پیوند کلیه یا نارسایی کلیوی)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان یا نقاهت پس از جراحی) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند عفونت‌های کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص اورولوژی انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند آزمایش ادرار، سونوگرافی، سی‌تی اسکن، IVP (تصویربرداری وریدی)، اورودینامیک و بیوپسی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های متخصص، نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری، و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد پهلو یا شکمی، تکرر ادرار، خون در ادرار (هماچوری)، عفونت مکرر، احتباس ادرار و ناهنجاری‌های ساختاری هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری و حفظ سلامت فرد است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. انسداد ادراری (به دلایل عضوی، عفونی یا عملکردی)

انسداد مسیر ادرار می‌تواند ناشی از سنگ، تومور، تنگی یا عفونت باشد و منجر به تجمع ادرار و آسیب کلیه شود. علائم شامل درد شدید پهلو، احتباس ادرار، عفونت مکرر و هماچوری هستند. تشخیص با سونوگرافی، سی‌تی اسکن و اورودینامیک. معافیت دائم برای موارد شدید با اختلال عملکرد کلیوی؛ معافیت موقت برای درمان (جراحی یا دارو).

۲. عفونت‌های مزمن دستگاه ادراری (مانند پیلونفریت یا عفونت‌های مقاوم)

عفونت‌های تکرارشونده کلیه، مثانه یا مجرا اغلب ناشی از باکتری‌ها هستند. علائم شامل تب، درد کمر، سوزش ادرار، تکرر ادرار و خستگی. تشخیص با کشت ادرار، آزمایش خون و سونوگرافی. معافیت دائم برای موارد مزمن مقاوم به درمان؛ معافیت موقت برای عفونت‌های حاد قابل درمان.

۳. سنگ‌های ادراری (سنگ کلیه، حالب، مثانه یا پروستات)

سنگ‌های کلسیمی یا اسیدی که باعث انسداد می‌شوند. علائم شامل درد کولیکی شدید (کولیک کلیوی)، هماچوری، تهوع و عفونت. تشخیص با رادیوگرافی، سونوگرافی یا سی‌تی اسکن. معافیت دائم برای سنگ‌های بزرگ یا تکرارشونده با عوارض؛ معافیت موقت پس از سنگ‌شکنی یا جراحی.

۴. پتوز کلیه (افتادگی کلیه)

افتادگی کلیه از موقعیت طبیعی به دلیل ضعف ligamentها. علائم شامل درد پهلو هنگام ایستادن، عفونت مکرر و هماچوری. تشخیص با سونوگرافی یا IVP. معافیت دائم برای موارد شدید با علائم بالینی؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۵. کلیه نعل اسبی (horseshoe kidney)

ناهنجاری مادرزادی که دو کلیه به هم متصل هستند. علائم شامل درد کمر، عفونت ادراری مکرر و سنگ‌سازی. تشخیص با سونوگرافی یا CT اسکن. معافیت دائم برای موارد علامت‌دار با اختلال عملکرد؛ معافیت از رزم برای بدون علائم.

۶. پیوند کلیه

سابقه پیوند کلیه به دلیل نارسایی مزمن. علائم شامل نیاز به داروهای ایمونوسوپرسیو، ریسک عفونت و رد پیوند. تشخیص با سابقه پزشکی و آزمایش عملکرد کلیه. معافیت دائم به دلیل ریسک بالا و نیاز به مراقبت مداوم.

۷. تنگی گردن مثانه

تنگی دهانه مثانه که باعث احتباس ادرار می‌شود. علائم شامل جریان ضعیف ادرار، عفونت مکرر و درد. تشخیص با سیستوسکوپی و اورودینامیک. معافیت دائم برای موارد شدید؛ معافیت موقت پس از جراحی.

۸. بیماری‌های عروق کلیوی (مانند تنگی شریان، آنوریسم یا ترومبوز)

اختلالات عروقی کلیه مانند تنگی شریان منجر به فشار خون بالا. علائم شامل درد پهلو، هماچوری و نارسایی کلیوی. تشخیص با آنژیوگرافی یا داپلر سونوگرافی. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار؛ معافیت موقت برای درمان.

بیماری‌های دیگر در این دسته

• هیپوسپادیاس: ناهنجاری مجرای ادرار (درجه ۲ و ۳: معافیت دائم؛ درجه ۱: ممکن است معاف از رزم).

• واریکوسل: گشاد شدن وریدهای بیضه (درجه ۳: معافیت دائم؛ درجه ۱-۲: معاف از رزم).

• هیدروسل بیضه: تجمع مایع در کیسه بیضه (معافیت دائم اگر شدید).

• نارسایی کلیوی: کاهش عملکرد کلیه (معافیت دائم).

• تومورهای دستگاه ادراری تناسلی: سرطان کلیه یا مثانه (معافیت دائم).

• برگشت ادرار به حالب (ریفلاکس): عفونت مکرر (معافیت دائم اگر شدید).

• اپیدیدیمیت مزمن: التهاب epididymis (معافیت دائم اگر مقاوم).

• فیستول‌های ادراری: ارتباط غیرطبیعی (معافیت دائم).

• کلیه پلی‌کیستیک: کیست‌های متعدد (معافیت دائم).

• شب ادراری شدید: بی‌اختیاری شبانه (معافیت دائم اگر مزمن).

• مثانه نوروژنیک: اختلال عصبی مثانه (معافیت دائم).

• هیدرونفروز شدید: اتساع کلیه (معافیت دائم).

• اپیسپادیاس: ناهنجاری مجرا (معافیت دائم).

• کلیه اکتوپیک: موقعیت غیرطبیعی کلیه (معافیت دائم).

• سندرم نفروتیک: پروتئینوری شدید (معافیت دائم).

• گلومرولونفریت مزمن: التهاب گلومرول (معافیت دائم).

• نفرکتومی (برداشتن کلیه): تک‌کلیه با عملکرد ضعیف (معافیت دائم).

این لیست بر اساس آیین‌نامه رسمی است و کمیسیون پزشکی بر اساس شدت، مدارک و نظر متخصص تصمیم می‌گیرد. برای موارد خفیف، ممکن است خدمت با محدودیت اعمال شود. توصیه می‌شود با پزشک اورولوژیست مشورت کنید

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات فک، دهان، دندان و بافت‌های مرتبط است که اغلب مادرزادی، عفونی، توموری یا ناشی از آسیب هستند و می‌توانند بر جویدن، تکلم، بلع، تغذیه و ظاهر فرد تأثیر بگذارند. سلامت دهان و فک برای فعالیت‌های نظامی ضروری است، زیرا اختلالات شدید می‌تواند منجر به مشکلات عملکردی در محیط پراسترس شود. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش دوازدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۰ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد (مانند جویدن یا تکلم) و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و غیرقابل بازگشت مانند تومورهای بدخیم یا ناهنجاری‌های شدید)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان یا نقاهت پس از جراحی) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف بدون اختلال شدید) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص دندانپزشک یا جراح فک و صورت انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند معاینات بالینی، رادیوگرافی (X-ray)، CT اسکن، MRI و ارزیابی عملکردی (مانند تست جویدن یا تکلم) ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل گزارش‌های متخصص، نتایج تصویربرداری، سابقه جراحی و ارزیابی‌های عملکردی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد فک، اختلال در باز کردن دهان، مشکلات گفتاری، عفونت مکرر، تورم و تغییر شکل ظاهری هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری و حفظ سلامت فرد است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. ناهنجاری‌های استخوان فک و صورت

این ناهنجاری‌ها می‌توانند مادرزادی (مانند میکروگناتیا یا ماکروگناتیا) یا اکتسابی (ناشی از ضربه) باشند و منجر به اختلال در جویدن، تکلم یا هر دو شوند. علائم شامل مشکلات جویدن غذا، اختلال گفتاری، سوء تغذیه ظاهری یا گوارشی و تغییر شکل صورت هستند. تشخیص با معاینه بالینی، رادیوگرافی و ارزیابی عملکردی. معافیت دائم در صورت اختلال شدید با سوء تغذیه؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف بدون سوء تغذیه.

۲. آنکیلوز مفصل تمپورومندیبولار (TMJ)

آنکیلوز به معنای سفتی یا چسبندگی مفصل فکی است که می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه باشد و اغلب ناشی از عفونت، ضربه یا بیماری‌های التهابی است. علائم شامل محدودیت شدید در باز کردن دهان، درد فک، مشکلات حسی-عصبی و ظاهر غیرطبیعی فک هستند. تشخیص با رادیوگرافی و معاینه بالینی. معافیت دائم برای موارد اثبات‌شده با مشکلات مرتبط.

۳. تومور فک و لثه

تومورهای خوش‌خیم (مانند آملوبلاستوما) یا بدخیم (مانند کارسینوم اسکواموس سل) در فک یا لثه. علائم شامل تورم، درد، اختلال در جویدن یا تکلم، خونریزی و کاهش وزن هستند. تشخیص با بیوپسی، CT اسکن و MRI. معافیت دائم برای تومورهای بدخیم بدون شرط؛ معافیت دائم یا از رزم برای خوش‌خیم در صورت اختلال عملکردی بر اساس حجم و موقعیت.

۴. کام‌شکاف یا لب‌شکری (Cleft Lip/Palate)

نقص مادرزادی که می‌تواند عمل‌شده یا نشده باشد و بر کام یا لب تأثیر بگذارد. علائم شامل مشکلات تنفسی، تغذیه‌ای، جویدن، تکلم و عفونت گوش هستند. تشخیص با معاینه بالینی و تصویربرداری. معافیت دائم برای موارد با اختلال شدید در تکلم، جویدن یا تنفس؛ معافیت از رزم برای موارد بدون عارضه پس از عمل.

۵. استئومیلیت استخوان فک

عفونت مزمن استخوان فک که اغلب پس از درمان باقی می‌ماند و منجر به ناهنجاری می‌شود. علائم شامل درد مزمن، تورم، عفونت تکرارشونده و تغییر شکل فک هستند. تشخیص با رادیوگرافی، CT اسکن و کشت عفونت. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار پس از درمان.

۶. ناهنجاری‌های زبان (معافیت زبان)

شامل آنکیلوگلوسی (چسبندگی زبان)، آتروفی (کوچکی)، هیپرتروفی (بزرگی)، شکاف یا دوقطعه شدن زبان. علائم شامل اختلال شدید در تکلم، جویدن یا بلع هستند. تشخیص با معاینه بالینی و ارزیابی گفتاردرمانی. معافیت دائم برای موارد با مشکلات شدید عملکردی.

۷. معافیت پزشکی دست‌دندان (دندان مصنوعی)

فقدان دندان‌ها یا استفاده از پروتز دندان مصنوعی متحرک. علائم شامل مشکلات جویدن، تکلم و درد هستند. تشخیص با معاینه دندانپزشکی و شمارش دندان‌ها. معافیت دائم برای موارد با اختلال شدید؛ معافیت از رزم برای موارد بدون اختلال عمده.

۸. خرابی دندان

خرابی دندان‌ها به دلایل معمول مانند پوسیدگی (غیر از تومور یا ضربه شدید). علائم شامل درد دندان، عفونت و مشکلات جویدن هستند. تشخیص با معاینه و رادیوگرافی. معمولاً معافیت اعمال نمی‌شود زیرا قابل درمان است (مانند پر کردن یا ایمپلنت)؛ تنها در موارد شدید با عوارض، ممکن است معافیت از رزم.

۹. کشیدن دندان (بدون عوارض)

کشیدن تعداد مشخصی دندان (مانند کمتر از ۱۴ دندان باقی‌مانده) بدون عوارض عمده. علائم شامل مشکلات جویدن یا تکلم در موارد شدید هستند. تشخیص با شمارش دندان‌ها و ارزیابی عملکردی. معافیت دائم برای موارد با اختلال شدید در تکلم، جویدن یا بلع؛ معافیت از رزم برای موارد خفیف.

۱۰. سایر مشکلات مرتبط (مانند عفونت لثه یا عوارض پس از تصادف)

شامل عفونت مزمن لثه، وجود پلاتین در فک یا گونه پس از تصادف، یا فقدان کامل دندان‌ها. علائم شامل درد هنگام غذا خوردن، عفونت تکرارشونده، مشکلات جویدن یا تکلم هستند. تشخیص با سوابق پزشکی، معاینه و تصویربرداری. معافیت دائم برای موارد شدید با اختلال عملکردی؛ معافیت از رزم برای موارد بدون اختلال عمده.

بیماری‌های دیگر در این دسته

عفونت‌های دهانی مزمن: مانند استوماتیت یا گلوسایت مقاوم به درمان. معافیت دائم اگر با اختلال جویدن همراه باشد.

ناهنجاری‌های دندان مادرزادی: مانند فقدان دندان‌های متعدد (آژنزی). معافیت دائم در موارد شدید.

دیسپلازی فک: ناهنجاری‌های رشد فک. معافیت از رزم یا دائم بسته به شدت.

ترومای فک: شکستگی‌های قدیمی با عوارض. معافیت موقت یا دائم.

سندرم‌های دهانی: مانند سندرم بکویت-ویدمان با هیپرتروفی زبان. معافیت دائم.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات ساختاری یا عملکردی چشم، قرنیه، عدسی، شبکیه، عصب بینایی و عضلات چشمی است که می‌توانند بر بینایی، میدان دید و فعالیت‌های روزمره تأثیر بگذارند. بینایی سالم برای انجام وظایف نظامی ضروری است و اختلالات شدید می‌تواند منجر به ناتوانی در خدمت شود. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش سیزدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۳۳ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر بینایی (مانند کاهش دید کمتر از ۶/۱۰) و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و مزمن مانند تومورهای بدخیم یا گلوکوم پیشرفته)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای محدودیت‌های خفیف مانند ضعیفی چشم کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص چشم‌پزشک (افتالمولوژیست) انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند تست‌های بینایی (اسنلن چارت، میدان بینایی)، اسلیت لمپ، تونومتری، OCT (تووگرافی نوری)، فوندوسکوپی و تصویربرداری MRI ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج تست‌های بینایی، گزارش‌های متخصص و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل تاری دید، درد چشم، دوبینی، کاهش میدان دید و حساسیت به نور هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری در شرایط پراسترس نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. لک مرکزی قرنیه

لک یا کدر مرکزی در قرنیه که اغلب ناشی از عفونت، ضربه یا بیماری‌های التهابی است. علائم شامل کاهش شدید دید مرکزی، حساسیت به نور و درد. تشخیص با اسلیت لمپ و معاینه قرنیه. معافیت دائم برای موارد شدید با اختلال دید (دید کمتر از ۶/۱۰)؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۲. کاتاراکت (آب مروارید)

کدورت عدسی چشم که می‌تواند مادرزادی، سن‌مرتبط یا ناشی از ضربه باشد. علائم شامل تاری دید پیشرونده، هاله اطراف نورها و کاهش دید رنگی. تشخیص با فوندوسکوپی و اسلیت لمپ. معافیت دائم برای موارد پیشرفته دوطرفه؛ معافیت موقت برای پس از جراحی.

۳. شب‌کوری (نیکتالوپی)

اختلال در دید شبانه اغلب ناشی از کمبود ویتامین A یا بیماری‌های ژنتیکی شبکیه. علائم شامل مشکل در دید کم‌نور، کاهش دید محیطی و خستگی چشمی. تشخیص با الکترورتینوگرام و تست میدان بینایی. معافیت دائم برای موارد شدید ژنتیکی؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۴. فلج عضلات چشم

فلج کامل یا جزئی عضلات حرکتی چشم ناشی از آسیب عصبی یا بیماری‌های عصبی. علائم شامل دوبینی (دیپلوپی)، عدم هم‌ترازی چشم‌ها و سرگیجه. تشخیص با تست حرکتی چشم و MRI. معافیت دائم برای فلج کامل؛ معافیت موقت برای موارد قابل درمان.

۵. گلوکوم (آب سیاه)

افزایش فشار داخل چشم با آسیب به عصب بینایی. علائم شامل درد شدید چشم، کاهش دید محیطی، تهوع و سردرد. تشخیص با تونومتری و گونیوسکوپی. معافیت دائم برای موارد پیشرفته با آسیب عصب؛ معافیت از رزم برای اولیه کنترل‌شده.

۶. ضعیفی چشم (هیپرمتروپی، میوپی، آستیگماتیسم)

عیوب انکساری چشم با نمره بالا. علائم شامل سردرد، خستگی چشمی و تاری دید دور یا نزدیک. تشخیص با تست رفرکشن و سیکلوپلژی. معافیت دائم برای مجموع نمره بیش از ۸ (دیپلم) یا ۱۰ (لیسانس به بالا)؛ معافیت از رزم برای نمره ۴-۶.

۷. قوز قرنیه (کراتوکونوس)

نازک شدن و برآمدگی قرنیه. علائم شامل تاری دید، دوبینی و حساسیت به نور. تشخیص با توپوگرافی قرنیه. معافیت دائم برای موارد پیشرفته؛ معافیت از رزم برای خفیف.

۸. انحراف چشم (استرابیسم)

عدم هم‌ترازی چشم‌ها. علائم شامل دوبینی و کاهش دید سه‌بعدی. تشخیص با تست پوشش و معاینه حرکتی. معافیت دائم برای موارد شدید؛ معافیت موقت برای جراحی.

۹. دژنرسانس شبکیه و ماکولا

تخریب شبکیه یا ماکولا (مانند AMD). علائم شامل کاهش دید مرکزی یا محیطی. تشخیص با OCT و فلوئورسئین آنژیوگرافی. معافیت دائم برای موارد پیش‌رونده.

۱۰. کور رنگی (دالتونیسم)

ناتوانی در تشخیص رنگ‌ها. علائم شامل اشتباه در شناسایی رنگ‌ها. تشخیص با تست ایشیهارا. معافیت از رزم برای موارد شدید.

بیماری‌های دیگر در این دسته

خشکی چشم مزمن	ناشی از بیماری‌های سیستمیک. معافیت از رزم
تومورهای چشم	خوش‌خیم یا بدخیم. معافیت دائم برای بدخیم
افتادگی پلک (پتوز)	معافیت دائم اگر شدید
جداشدگی شبکیه	معافیت دائم
التهاب عصب بینایی	معافیت دائم اگر مزمن
سیمبلفارون، آنتروپیون، اکتروپیون	معافیت دائم اگر دوطرفه
ورم ملتحمه فصلی شدید	معافیت از رزم
کدورت‌های عدسی	معافیت دائم اگر شدید
تنبلی چشم (آمبلیوپی)	کاهش دید یک چشم بدون علت ساختاری. معافیت از رزم

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات و مشکلات گوش، حلق، بینی و ساختارهای مرتبط است که اغلب عفونی، التهابی، مادرزادی یا ناشی از آسیب هستند و می‌توانند بر شنوایی، تنفس، تعادل و کیفیت زندگی تأثیر بگذارند. سلامت این اعضا برای فعالیت‌های نظامی ضروری است، زیرا اختلالات شدید می‌تواند منجر به ناتوانی در ارتباطات، تعادل یا مقاومت در برابر عفونت‌ها شود. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش چهاردهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۵ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد (مانند کاهش شنوایی بیش از ۵۰ دسی‌بل) و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و مزمن مانند عفونت‌های مقاوم یا کاهش شنوایی عمیق)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند سینوزیت کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص گوش، حلق و بینی (اتولارنگولوژیست) انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند اودیومتری (تست شنوایی)، سی‌تی اسکن سینوس‌ها، اندوسکوپی بینی و حلق، و آزمایش‌های آزمایشگاهی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج تست‌های شنوایی، گزارش‌های تصویربرداری و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل کاهش شنوایی، درد گوش یا سینوس، ترشحات مزمن، سرگیجه و اختلالات گفتاری هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید بیماری در شرایط پراسترس و عفونت‌زای نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. کاهش شنوایی (هیپواکوزی)

کاهش شنوایی می‌تواند حسی-عصبی، هدایتی یا مختلط باشد و اغلب ناشی از عفونت، ضربه یا بیماری‌های ژنتیکی است. علائم شامل مشکل در شنیدن مکالمات، وزوز گوش (تینیتوس) و اختلال در تعادل هستند. تشخیص با اودیومتری (کاهش بیش از ۴۰ دسی‌بل در فرکانس‌های گفتاری). معافیت دائم برای کاهش شدید دوطرفه (بیش از ۵۰ دسی‌بل)؛ معافیت از رزم برای خفیف (۳۰-۵۰ دسی‌بل).

۲. عفونت گوش مزمن (اوتیت مزمن)

عفونت مزمن گوش میانی یا خارجی، اغلب با پارگی پرده گوش همراه است. علائم شامل ترشحات مزمن، درد گوش، کاهش شنوایی و تب تکرارشونده هستند. تشخیص با اتوسکوپی و کشت ترشحات. معافیت دائم برای موارد مقاوم به درمان با عوارض مانند کلستئاتوم؛ معافیت موقت برای درمان آنتی‌بیوتیکی یا جراحی.

۳. سینوزیت مزمن

التهاب مزمن سینوس‌های پارانازال، اغلب ناشی از آلرژی یا عفونت. علائم شامل سردرد، ترشحات بینی، احتقان مزمن و کاهش بویایی هستند. تشخیص با سی‌تی اسکن سینوس‌ها و اندوسکوپی. معافیت دائم برای موارد شدید مقاوم به درمان با عوارض مانند پلیپوز؛ معافیت از رزم برای خفیف کنترل‌شده با دارو.

۴. فلج تارهای صوتی

فلج یک‌طرفه یا دوطرفه تارهای صوتی ناشی از آسیب عصبی یا تومور. علائم شامل خشونت صدا، مشکل در بلع، تنگی نفس و اختلال گفتاری هستند. تشخیص با لارنگوسکوپی. معافیت دائم برای موارد دوطرفه با مشکلات تنفسی؛ معافیت موقت برای یک‌طرفه قابل درمان.

۵. اوتیت میانی مزمن با عوارض

اوتیت با کلستئاتوم یا ماستوئیدیت مزمن. علائم شامل کاهش شنوایی پیشرونده، سرگیجه و عفونت مکرر. تشخیص با CT اسکن و اودیومتری. معافیت دائم برای موارد با عوارض ماندگار.

۶. لابیرنتیت و سرگیجه موضعی

التهاب لابیرنت گوش داخلی یا سرگیجه موضعی خوش‌خیم (BPPV). علائم شامل سرگیجه چرخشی، تهوع و عدم تعادل. تشخیص با تست‌های تعادلی و اودیومتری. معافیت دائم برای موارد مزمن مقاوم.

۷. پولیپ بینی و سینوس

پولیپ‌های التهابی در بینی یا سینوس‌ها. علائم شامل انسداد بینی، کاهش بویایی و سردرد. تشخیص با اندوسکوپی. معافیت دائم برای موارد گسترده با عوارض.

۸. تومورهای بینی، حلق یا گوش

تومورهای خوش‌خیم یا بدخیم مانند کارسینوم نازوفارنکس. علائم شامل خونریزی بینی، درد و تورم. تشخیص با بیوپسی و CT. معافیت دائم برای بدخیم.

۹. ناهنجاری‌های مادرزادی (مانند آترزی کانال گوش)

فقدان یا تنگی کانال گوش. علائم شامل کاهش شنوایی مادرزادی. تشخیص با معاینه و تصویربرداری. معافیت دائم.

۱۰. وزوز گوش مزمن (تینیتوس)

وزوز مداوم گوش بدون منبع خارجی. علائم شامل اختلال خواب و تمرکز. تشخیص با اودیومتری. معافیت از رزم اگر شدید.

بیماری‌های دیگر در این دسته

منیر	حملات سرگیجه با کاهش شنوایی. معافیت دائم.
پرفوراسیون پرده گوش	پارگی مزمن. معافیت موقت.
رینیت آلرژیک شدید	معافیت از رزم.
لارنژیت مزمن	التهاب حلق. معافیت دائم اگر مقاوم.
انحراف تیغه بینی شدید	معافیت دائم با عوارض تنفسی.

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات ساختاری، عملکردی و عروقی قلب و سیستم گردش خون است که اغلب مادرزادی، ناشی از فشار خون بالا، عفونت یا سبک زندگی هستند و می‌توانند بر استقامت جسمانی، اکسیژن‌رسانی و فعالیت‌های شدید تأثیر بگذارند. سلامت قلب برای خدمت سربازی حیاتی است، زیرا اختلالات می‌تواند منجر به نارسایی یا حوادث ناگهانی شود. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش پانزدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۳۲ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد قلبی (مانند EF کمتر از ۴۰%) و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید مانند نارسایی قلبی پیشرفته یا بیماری‌های مادرزادی پیچیده)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند فشار خون کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص قلب (کاردیولوژیست) انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند اکوکاردیوگرافی، نوار قلب (ECG)، تست ورزش، آنژیوگرافی و آزمایش‌های خون ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج اکو، ECG و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد سینه، تنگی نفس، خستگی، تپش قلب و تورم پاها هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از ریسک حوادث قلبی در محیط نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. بیماری‌های مادرزادی قلب (مانند ASD، VSD، تترالوژی فالو)

نقص‌های ساختاری از بدو تولد مانند سوراخ بین بطن‌ها یا دهلیزها. علائم شامل تنگی نفس، خستگی، سیانوز (کبودی) و نارسایی قلبی. تشخیص با اکوکاردیوگرافی. معافیت دائم برای موارد پیچیده با عوارض؛ معافیت موقت برای پس از جراحی.

۲. نارسایی قلب (CHF)

ناتوانی قلب در پمپاژ خون کافی، اغلب ناشی از فشار خون یا سکته. علائم شامل تنگی نفس در فعالیت، تورم پاها، خستگی و سرفه شبانه. تشخیص با اکو (EF <۴۰%) و BNP. معافیت دائم برای کلاس III-IV NYHA؛ معافیت از رزم برای کلاس I-II.

۳. فشار خون بالا (هیپرتانسیون)

فشار خون سیستولیک >۱۴۰ یا دیاستولیک >۹۰ mmHg. علائم شامل سردرد، سرگیجه و مشکلات بینایی. تشخیص با مانیتورینگ فشار خون. معافیت دائم برای موارد مقاوم با عوارض (مانند آسیب کلیه)؛ معافیت از رزم برای کنترل‌شده.

۴. آریتمی‌ها (مانند فیبریلاسیون دهلیزی، تاکی‌کاردی بطنی)

اختلالات ریتم قلب. علائم شامل تپش قلب، سرگیجه، غش و درد سینه. تشخیص با ECG و هولتر. معافیت دائم برای موارد خطرناک مقاوم به درمان؛ معافیت موقت برای قابل کنترل.

۵. بیماری‌های عروقی (مانند آنوریسم آئورت، واریس شدید)

گشاد شدن یا تنگی عروق. علائم شامل درد پا، تورم و ریسک پارگی. تشخیص با داپلر سونوگرافی. معافیت دائم برای موارد با ریسک بالا.

۶. کاردیومیوپاتی

بیماری عضله قلب مانند دیلاته یا هیپرتروفیک. علائم شامل نارسایی قلبی و آریتمی. تشخیص با اکو. معافیت دائم برای موارد پیشرفته.

۷. بیماری‌های دریچه‌ای (مانند تنگی آئورت یا میترال)

تنگی یا نارسایی دریچه‌ها. علائم شامل تنگی نفس و خستگی. تشخیص با اکو. معافیت دائم برای موارد شدید؛ موقت برای پس از جراحی.

۸. پریکاردیت مزمن

التهاب پرده قلب. علائم شامل درد سینه و تب. تشخیص با اکو. معافیت دائم اگر مقاوم.

۹. سابقه سکته قلبی (MI)

انسداد عروق کرونر. علائم شامل درد شدید سینه. تشخیص با ECG و آنژیوگرافی. معافیت دائم.

۱۰. فشار خون ریوی

افزایش فشار عروق ریه. علائم شامل تنگی نفس. تشخیص با اکو. معافیت دائم.

بیماری‌های دیگر در این دسته

اندوکاردیت عفونی	عفونت دریچه‌ها. معافیت دائم
میوکاردیت	التهاب عضله قلب. معافیت موقت
بیماری عروق محیطی	مانند PAD. معافیت از رزم
پیوند قلب	معافیت دائم
دستگاه‌های قلبی (پیس‌میکر)	معافیت دائم

 

این دسته از بیماری‌ها شامل اختلالات التهابی، خودایمنی و ساختاری مفاصل، عضلات و بافت‌های همبند است که اغلب مزمن هستند و بر حرکت، درد و عملکرد کلی بدن تأثیر می‌گذارند. این بیماری‌ها می‌توانند ناشی از عوامل ژنتیکی، عفونت‌ها یا اختلالات ایمنی باشند و در محیط نظامی که نیازمند فعالیت‌های شدید جسمانی است، منجر به تشدید علائم شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش شانزدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۱۴ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، تأثیر بر عملکرد (مانند محدودیت حرکتی یا درد مزمن) و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد شدید و مقاوم به درمان مانند واسکولیت‌های نکروزان یا بیماری‌های بافت همبند پیشرفته)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند آرتریت‌های کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص روماتولوژیست انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند آزمایش‌های روماتولوژی (مانند ANA، RF، anti-CCP، CRP، ESR)، رادیوگرافی، MRI، بیوپسی و ارزیابی عملکردی مفاصل ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج آزمایش‌ها، گزارش‌های متخصص و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل درد مفاصل، تورم، سفتی صبحگاهی، خستگی و محدودیت حرکتی هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از تشدید التهاب و آسیب دائمی در شرایط پراسترس نظامی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. آرتریت‌های التهابی حاد (مانند آرتریت راکتیو، سندرم رایتر، تب روماتیسمی)

این آرتریت‌ها اغلب پس از عفونت ایجاد می‌شوند و التهاب مفاصل را درگیر می‌کنند. علائم شامل درد و تورم مفاصل، تب، خستگی و گاهی درگیری چشم یا پوست هستند. تشخیص با آزمایش‌های التهابی (CRP، ESR) و بررسی سابقه عفونت. معافیت موقت یک‌ساله برای موارد حاد؛ معافیت دائم اگر در حین خدمت بروز کند یا مزمن شود.

۲. آرتریت‌های التهابی تحت حاد یا مزمن (مانند آرتریت روماتوئید، آرتریت پسوریاتیک، آرتریت انکیلوزان)

التهاب مزمن مفاصل با درگیری چند مفصل. علائم شامل سفتی صبحگاهی بیش از یک ساعت، تورم مفاصل، درد مزمن و خستگی هستند. تشخیص با anti-CCP، RF و رادیوگرافی (اروزیون مفاصل). معافیت دائم برای موارد شدید با درگیری بیش از ۳ مفصل یا عوارض سیستمیک؛ معافیت از رزم برای خفیف کنترل‌شده.

۳. آرتریت‌های عفونی (سپتیک)

آرتریت ناشی از عفونت باکتریایی، ویروسی یا قارچی در مفصل. علائم شامل درد شدید، تورم قرمز، تب و محدودیت حرکتی هستند. تشخیص با آسپیراسیون مفصل و کشت. معافیت دائم برای موارد مزمن با آسیب مفصلی؛ معافیت موقت برای حاد قابل درمان.

۴. واسکولیت‌های نکروزان (مانند پان کلاسیک، پان میکروسکوپیک، گرانولوماتوز وگنر، آرتریت تاکایاسو، بیماری بهجت، واسکولیت‌های هیپرسنسیتیویته)

التهاب عروق خونی منجر به نکروز بافتی. علائم شامل تب، کاهش وزن، درد عضلانی، زخم‌های پوستی و درگیری ارگان‌ها (کلیه، ریه) هستند. تشخیص با ANCA، بیوپسی و آنژیوگرافی. معافیت دائم برای موارد اثبات‌شده.

۵. بیماری‌های بافت همبند (مانند استئوژنز ایمپرفکتا، اهلر-دانلوس، سندرم مارفان، هموسیستینوری)

اختلالات ژنتیکی بافت همبند با ضعف ساختاری. علائم شامل شکستگی‌های مکرر (استئوژنز)، کشیدگی بیش از حد پوست و مفاصل (اهلر-دانلوس)، قد بلند و مشکلات قلبی (مارفان) هستند. تشخیص با تست ژنتیکی و ارزیابی بالینی. معافیت دائم برای موارد با علائم بالینی.

۶. بیماری‌های کریستالی (مانند نقرس، سودوکندروکلسینوز)

رسوب کریستال‌ها در مفاصل منجر به التهاب حاد. علائم شامل حملات درد شدید مفصلی (معمولاً شست پا)، تورم و قرمزی هستند. تشخیص با آسپیراسیون مفصل و بررسی کریستال. معافیت دائم برای موارد مزمن مقاوم به درمان.

۷. لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) و اسکلرودرمی

بیماری‌های خودایمنی با درگیری پوست، مفاصل و ارگان‌ها. علائم SLE شامل راش پروانه‌ای، درد مفاصل و مشکلات کلیوی؛ اسکلرودرمی شامل سفتی پوست و مشکلات ریوی هستند. تشخیص با ANA، anti-dsDNA و بیوپسی. معافیت دائم برای موارد با درگیری ارگان‌ها.

۸. پلی‌میوزیت و درماتومیوزیت

التهاب عضلات با ضعف پیشرونده. علائم شامل ضعف عضلانی، راش پوستی و مشکل در بلع هستند. تشخیص با CK، EMG و بیوپسی عضله. معافیت دائم برای موارد متوسط تا شدید.

۹. سندرم شوگرن

خشکی دهان و چشم با التهاب غدد. علائم شامل خشکی مخاطات و درد مفاصل هستند. تشخیص با anti-SSA/SSB و بیوپسی غده بزاقی. معافیت دائم اگر با عوارض سیستمیک همراه باشد.

۱۰. استئوآرتریت (آرتروز)

ساییدگی مفاصل با درد مزمن. علائم شامل درد مفصلی، سفتی و محدودیت حرکتی هستند. تشخیص با رادیوگرافی. معافیت از رزم برای موارد متوسط؛ دائم برای شدید با درگیری چند مفصل.

بیماری‌های دیگر در این دسته

فایبرومیالژیا	درد عضلانی مزمن. معافیت از رزم اگر شدید.
اسپوندیلیت انکیلوزان	التهاب ستون فقرات. معافیت دائم برای پیشرفته.
روماتیسم پالیندرومیک	حملات التهابی گذرا. معافیت موقت.
سارکوئیدوز	گرانولوم‌های التهابی. معافیت دائم اگر سیستمیک.

 

این دسته از بیماری‌ها شامل عفونت‌های ویروسی، باکتریایی، قارچی یا انگلی است که اغلب مسری هستند و بر ارگان‌های مختلف تأثیر می‌گذارند، منجر به علائم سیستمیک می‌شوند. این بیماری‌ها در محیط نظامی که ممکن است شرایط بهداشتی ضعیف یا تماس نزدیک وجود داشته باشد، خطرناک هستند و می‌توانند به دیگران منتقل شوند. در آیین‌نامه معافیت پزشکی نظام وظیفه عمومی ناجا برای سال ۱۴۰۴، این بیماری‌ها در بخش پانزدهم لیست بیماری‌های معافیت پزشکی قرار گرفته‌اند و معمولاً شامل ۲۱ بند اصلی می‌شوند. بسته به شدت بیماری، مسری بودن و امکان درمان، معافیت دائم (برای موارد مزمن و تهدیدکننده مانند HIV، سل فعال یا هپاتیت مزمن)، معافیت موقت (۶ ماه تا ۲ سال برای درمان) یا معافیت از خدمات رزمی (برای موارد خفیف مانند عفونت‌های کنترل‌شده) اعمال می‌شود. تشخیص این بیماری‌ها توسط متخصص عفونی انجام می‌گیرد و ابزارهایی مانند آزمایش‌های عفونی (مانند PCR، سرولوژی، کشت، ELISA)، تصویربرداری و بیوپسی ضروری هستند. مشمولان برای درخواست معافیت باید مدارک پزشکی کامل، شامل نتایج آزمایش‌ها، گزارش‌های متخصص و سابقه درمانی را به کمیسیون پزشکی ارائه دهند. علائم شایع این بیماری‌ها شامل تب، خستگی، کاهش وزن، عفونت‌های مکرر و درگیری ارگان‌ها هستند. هدف از معافیت، جلوگیری از انتقال بیماری و حفظ سلامت عمومی است. در ادامه، لیست کامل‌تری از این بیماری‌ها را بر اساس منابع معتبر بررسی می‌کنیم، با تمرکز بر علائم، تشخیص و نوع معافیت.

۱. هپاتیت مزمن (B یا C)

التهاب مزمن کبد ناشی از ویروس. علائم شامل خستگی، زردی، درد شکمی و نارسایی کبدی هستند. تشخیص با تست‌های سرولوژی (HBsAg، anti-HCV) و بیوپسی کبد. معافیت دائم برای موارد مزمن با اختلال عملکرد کبدی؛ معافیت موقت برای حاد.

۲. سل (TB) فعال یا با عوارض

عفونت باکتریایی ریه یا سایر ارگان‌ها. علائم شامل سرفه خونی، تب شبانه، کاهش وزن و خستگی هستند. تشخیص با تست پوست (مانتوی)، کشت خلط و رادیوگرافی. معافیت دائم برای سل فعال یا مقاوم به درمان؛ معافیت موقت برای درمان‌شده بدون عوارض.

 HIV/AIDS .3

ویروس نقص ایمنی انسانی منجر به عفونت‌های فرصت‌طلب. علائم شامل عفونت‌های مکرر، کاهش وزن، تب و لنفادنوپاتی هستند. تشخیص با ELISA و PCR. معافیت دائم برای موارد مثبت، حتی بدون علائم.

۴. مالاریا مقاوم به درمان (مقاوم به کلروکین)

عفونت انگلی با پلاسمودیوم. علائم شامل تب دوره‌ای، لرز، سردرد و خستگی هستند. تشخیص با تست سریع و میکروسکوپی خون. معافیت دائم برای موارد مقاوم یا تکرارشونده.

۵. جذام (لپروزی)

عفونت باکتریایی پوست و اعصاب. علائم شامل ضایعات پوستی، بی‌حسی و تغییر شکل هستند. تشخیص با بیوپسی پوست. معافیت دائم برای هر مرحله.

۶. تب کریمه کنگو

بیماری ویروسی هموراژیک. علائم شامل تب، خونریزی و درد عضلانی هستند. تشخیص با PCR. معافیت دائم اگر در حین خدمت بروز کند.

۷. عوارض بیماری‌های عفونی (مانند تب مالت، لپتوسپیروز، تب لازم)

عوارض مزمن مانند آسیب کبدی یا کلیوی. علائم وابسته به ارگان درگیر هستند. تشخیص با سرولوژی. معافیت دائم برای عوارض ماندگار.

۸. بیماری‌های عفونی جنسی (مانند سیفلیس، گونوره مزمن)

عفونت‌های منتقل‌شونده جنسی با عوارض. علائم شامل زخم‌ها، ترشحات و درد هستند. تشخیص با کشت و سرولوژی. معافیت دائم برای موارد مزمن با عوارض.

۹. عفونت‌های قارچی سیستمیک (مانند کاندیدیازیس مزمن، آسپرژیلوز)

عفونت‌های عمیق قارچی. علائم شامل تب، سرفه و کاهش وزن هستند. تشخیص با کشت. معافیت دائم برای موارد مقاوم.

۱۰. عفونت‌های انگلی (مانند لیشمانیوز، شیستوزومیازیس)

عفونت‌های انگلی با درگیری پوست یا ارگان‌ها. علائم شامل زخم‌ها و تورم هستند. تشخیص با بیوپسی. معافیت دائم برای موارد مزمن.

بیماری‌های دیگر در این دسته

تب دنگی یا زیکا	معافیت موقت برای حاد
آنفلوانزای شدید	معافیت موقت
مننژیت باکتریایی مزمن	معافیت دائم
هپاتیت A یا E	معافیت موقت
عفونت‌های دستگاه ادراری مزمن عفونی	معافیت از رزم

این لیست بر اساس آیین‌نامه رسمی است و کمیسیون پزشکی بر اساس شدت، مدارک و نظر متخصص تصمیم می‌گیرد. برای موارد خفیف، ممکن است خدمت با محدودیت اعمال شود. توصیه می‌شود با پزشک متخصص مرتبط مشورت کنید و در صورت نیاز مشاوران ما همیشه پاسخگوی شما خواهند بود.